Một dự án BOT, có nên nhiều ngân hàng tài trợ vốn?

(VLR) Một dự án BOT có nhiều ngân hàng tham gia tài trợ vốn tín dụng tưởng chừng là tốt nhưng thực tế lại đang chứng minh điều ngược lại, khi đã có dự án phá sản nguồn vốn vay vì rơi vào cảnh “cha chung không ai khóc”.


Nhiều nhà tài trợ,… thêm lắm rủi ro

Cách đây 2 năm, nhiều nhà thầu ký hợp đồng đã tìm gặp Lãnh đạo Công ty Cổ phần BOT Bắc Giang – Lạng Sơn, nói trong nước mắt: “Nếu các anh không ra tay cứu, hàng ngàn công nhân của chúng tôi sẽ mất việc, nhiều tỉ đồng sẽ mất trắng và chúng tôi chỉ có nước tự tử”.

Gần hai năm sau ngày khởi công (từ tháng 7.2015 – 5.2017), nhà đầu tư dự án vẫn không thể nào vay được vốn để thực hiện dự án, dù ngay từ 2015 đã có tới 3 nhân hàng cam kết giải ngân 8.700 tỷ đồng cho dự án, gồm: BIDV (5.000 tỷ đồng), Agribank (3.000 tỷ đồng) và TPbank (700 tỷ đồng).

Về lý thuyết, tưởng như khi có tới 3 ngân hàng hợp vốn, thì nhà đầu tư chỉ việc chú tâm giải quyết những phần việc còn lại. Nhưng không phải, những lời cam kết ấy, lại khiến nhà đầu tư rơi vào miệng hố rủi ro nghiêm trọng.

Chỉ cần một trong 3 ngân hàng ấy chậm trễ hoặc thay đổi quan điểm, thay đổi kế hoạch kinh doanh, hoặc không đồng thuận với 2 ngân hàng còn lại khi đánh giá về chủ đầu tư thì dự án sẽ rơi vào bế tắc.

Và vấn đề đã xảy ra đúng như vậy, khi đầu năm 2016, BIDV (dự định tài trợ hơn 50% vốn cho dự án) đã có văn bản xin rút cam kết tài trợ vốn khiến Agribank và TPbank không thể đáp ứng được nguồn vốn khủng đó nên dự án đã bế tắc.

Trong khi đó, các nhà thầu đã ứng trước chi phí để thi công nhưng nhà đầu tư không có tiền để thanh toán. Nếu dự án không thể tiếp tục, cả hai đứng bên bờ vực phá sản.

Sau khi tiếp nhận dự án cao tốc Bắc Giang – Lạng Sơn, Công ty Cổ phần BOT Bắc Giang – Lạng Sơn đã đẩy nhanh tiến độ, dự kiến sẽ hoàn thành vào cuối năm 2019

Sau khi tiếp nhận dự án cao tốc Bắc Giang – Lạng Sơn, Công ty Cổ phần BOT Bắc Giang – Lạng Sơn đã đẩy nhanh tiến độ, dự kiến sẽ hoàn thành vào cuối năm 2019

Đó là lý do khiến họ phải tìm gặp bằng được Tập đoàn Đèo Cả (Công ty mẹ của Công ty Cổ phần BOT Bắc Giang – Lạng Sơn) để cầu cứu. Tập đoàn Đèo Cả hiện được đánh giá là nhà đầu tư BOT số 1 Việt Nam về uy tín và tiến độ thực hiện dự án.

Trước đó, trong nỗ lực giải cứu dự án khỏi đổ vỡ, cuối tháng 5.2017, Bộ GTVT đã kêu gọi Đèo Cả mua lại cổ phần của Công ty Cổ phần Đầu tư UDIC (đơn vị đứng đầu liên danh nhà đầu tư cũ) để tiếp tục triển khai thực hiện dự án.

“Sau khi đổi chủ đầu tư, vướng mắc về vốn tín dụng của dự án cũng được tháo gỡ vì Ngân hàng Vietinbank tài trợ hơn 7.000 tỷ đồng cho dự án. Đến nay, dự án đã chuyển biến rất tích cực, đảm bảo tiến độ hoàn thành tuyến cao tốc Bắc Giang – Chi Lăng vào năm 2019”, ông Nguyễn Quang Vĩnh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần BOT Bắc Giang – Lạng Sơn cho biết.

Bài học “cha chung không ai khóc”

Câu chuyện dự án cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn giai đoạn 2015-2017, không phải là hiếm của tình trạng nhiều ngân hàng hợp vốn rồi sau đó để dự án “sống chết mặc bay”, “cha chung không ai khóc”,...

Dự án BOT Trung Lương – Mỹ Thuận là hợp phần của tuyến đường cao tốc nối TP.HCM với Cần Thơ là ví dụ. Khởi động từ tháng 2.2015, dự án này được đặt kỳ vọng hoàn thành vào năm 2018 để rút ngắn thời gian lưu thông từ TP.HCM đi các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cho toàn vùng Tây Nam bộ, giảm tải cho QL1. Song sau hơn 3 năm triển khai, đến nay, dự án vẫn còn ngổn ngang, và phải lùi mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2020.

Theo thông tin từ Tổng Công ty Cửu Long (đại diện cơ quan nhà nước có thẩm quyền), hiện việc giải phóng mặt bằng của dự án vẫn còn nhiều vướng mắc và khối lượng thi công trên hiện trường mới đạt khoảng 400 tỷ đồng.

Đại diện Vụ Đối tác công tư (PPP – Bộ GTVT) cho biết, nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng dự án ì ạch, chậm tiến độ so với kế hoạch ban đầu chủ yếu do năng lực tài chính của nhà đầu tư và bởi sự bất cập trong chủ trương hợp nhất tài trợ vốn tín dụng của các ngân hàng.

“Ngay từ đầu năm 2015, trước khi dự án tiến hành lựa chọn nhà đầu tư, ngân hàng Vietinbank đã cam kết làm đầu mối thu xếp nguồn vốn tín dụng cho dự án. Tuy nhiên, trong quá trình hợp nhất vốn giữa các ngân hàng gặp rất nhiều khó khăn, bởi mỗi ngân hàng đưa ra một điều kiện khác nhau và quyền lợi của họ cũng khác nhau nên gần 3 năm qua dự án vẫn rơi vào bế tắc, công trường gần như không thi công vì nhà đầu tư không vay được vốn từ phía ngân hàng”, đại diện Vụ PPP cho biết.

Lễ ký kết Hợp đồng tín dụng cho dự án Cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận ngày 15.6

Lễ ký kết Hợp đồng tín dụng cho dự án Cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận ngày 15.6

Ngày 15.6 vừa qua, nhà đầu tư của dự án này mới ký được hợp đồng tín dụng với 4 ngân hàng: Vietinbank, BIDV, VPbank và Agribank, giá trị 6.850 tỷ đồng. Trong đó Vietinbank tài trợ 2.300 tỷ đồng để dự án tiếp tục triển khai.

Tuy nhiên, ở câu chuyện cho vay vốn này lại nảy sinh vấn đề lạ và khó hiểu về điều kiện giải ngân và cách thức tham gia vốn của ngân hàng đối với nhà đầu tư dự án này. Đó là ngân hàng yêu cầu giải ngân xong phần vốn chủ sở hữu hơn 2.500 tỷ thì ngân hàng mới tham gia vốn tín dụng.

Chuyện này rất giống người ta rủ nhau cùng mở quán bán hàng nhưng ông A bắt ông B,C,D… góp đủ vốn rồi mình mới xem xét góp.

Vấn đề ở đây không chỉ là sự thiếu tin tưởng với đối tác mà còn phải đặt dấu hỏi: Nếu nhà đầu tư A tìm mọi cách lo đủ phần vốn của mình, mà đối tác kia (4 ngân hàng) vì những lý do nào đó tìm cách trì hoãn hoặc rút cam kết, ai sẽ là người lãnh đủ? Đó chính là nhà đầu tư.

Đừng đẩy nhà đầu tư vào“cửa tử”

Thiếu tướng Nguyễn Huy Mạ, nguyên Cục trưởng Cục Hồ sơ nghiệp vụ Cảnh sát (C53, Bộ Công an), một dự án PPP giao thông có nhiều tổ chức tín dụng cùng tài trợ vốn sẽ phải đối mặt với rất nhiều rủi ro cho cả Nhà nước, nhà đầu tư, người dân và nhà cung cấp tín dụng.

Sức khỏe của mỗi ngân hàng thuộc bí mật của nhà nước. Những vấn đề nội bộ phức tạp của ngân hàng có thể gây ảnh hưởng rất lớn đến cam kết của họ đối với nhà đầu tư dự án.

Một ngân hàng đã vậy, huống hồ nhiều ngân hàng. Khi nhiều ngân hàng cùng tài trợ tín dụng cho một dự án dẫn tới tình trạng ngân hàng này ỷ vào ngân hàng kia, nguy cơ phá sản dự án rất cao.

Trở lại với dự án BOT Bắc Giang- Lạng Sơn, trước khi được giải cứu dự án này đã phá sản trong việc huy động vốn tín dụng do nhiều ngân hàng đồng tài trợ và giữa các ngân hàng không thống nhất được với nhau.

“Nếu dự án này không được một tập đoàn uy tín như Đèo Cả giải cứu, chắc chắn không tránh khỏi kịch bản xấu nhất là phá sản. Vì Đèo Cả chứng minh được năng lực và có uy tín, ngân hàng mới đồng hành cấp tín dụng cho họ”, Tướng Mạ nói. Các dự án BOT giao thông có quy mô và tổng vốn rất lớn nên cần phải lựa chọn những ngân hàng có tiềm lực thực sự, đủ uy tín để tài trợ vốn cho dự án.

Việc lựa chọn một ngân hàng hay nhiều ngân hàng cần phải tính đến hiệu quả của dự án, chứ đừng đẩy các dự án BOT vào ‘cửa tử’, vào tình cảnh “cha chung không ai khóc”. Nhà đầu tư ứng tiền cho nhà thầu thi công rồi nhưng lại không có vốn tín dụng sẽ vỡ trận ngay. Thiếu Tướng Nguyễn Huy Mạ.

Chẳng hạn, trong quá trình dự án đang triển khai, một ngân hàng gặp sự cố trong hoạt động kinh doanh, không thể tiếp tục giải ngân cho dự án; lúc đó, quy trình thủ tục tài trợ vốn phải làm lại mất rất nhiều thời gian, dẫn tới thời gian thi công kéo dài, làm giảm hiệu quả của dự án, đồng nghĩa với rủi ro cho các nhà tài trợ vốn và nhà đầu tư sẽ xảy ra ngay lập tức. Một chuyên gia tài chính ngân hàng cũng cho rằng, việc một dự án BOT giao thông mà có nhiều nhà tài trợ vốn tín dụng là bất cập. Bởi mỗi ngân hàng có một cách thức hoạt động, chiến lược kinh doanh khác nhau, nên sẽ gặp rất nhiều rắc rối khi đồng tài trợ tín dụng cho một dự án.

“Mỗi dự án BOT giao thông chỉ nên có một nhà trợ vốn tín dụng đủ năng lực tài chính, kinh nghiệm và uy tín để đảm bảo hiệu quả cho dự án”, vị chuyên gia này chia sẻ.

Thực tế cũng có một số nhà đầu tư thiếu năng lực, muốn kéo dài thời gian “hấp hối”, hoặc muốn né tránh trách nhiệm, cũng tìm cách mời nhiều ngân hàng hợp vốn cho dự án đang bê bết của mình nhằm dễ bề trốn trách nhiệm rủi ro về sau. Ngược lại, một số ngân hàng thiếu lành mạnh muốn gây khó dễ cho nhà đầu tư, trì hoãn việc cấp tín dụng, cũng sẽ dùng chiêu bài mời ngân hàng khác hợp vốn. Qua đó, họ sẽ kéo dài thời gian cấp tín dụng cho nhà đầu tư để gây ra những sách nhiễu không đáng có.

Cần công khai trách nhiệm

Theo báo cáo của Chính phủ năm 2017, phần lớn nguồn đầu tư thực hiện dự án BOT là từ ngân hàng. Có bốn ngân hàng cho vay BOT lớn nhất hiện nay là BIDV, Vietcombank, VietinBank và SHB, chiếm 91% dư nợ. Trong đó, VietinBank, Vietcombank đang có tốc độ tăng trưởng tín dụng vào các dự án BOT, BT giao thông ở mức rất cao.

Mặc dù thời gian qua, mối quan hệ giữa các ngân hàng với các chủ đầu tư dự án BOT với hàng loạt những lo ngại về rủi ro tiềm ẩn đối với các tổ chức tín dụng khi nhiều chủ đầu tư “tay không bắt giặc”. Nhà đầu tư BOT cần vốn, còn ngân hàng cần chặn rủi ro.

Song không phải nhà đầu tư nào cũng vậy. Thực tế vừa qua một số dự án khả thi về tài chính nhưng các ngân hàng thương mại trước đây cam kết cung cấp tín dụng đã có văn bản từ chối. Như trường hợp dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn và Trung Lương - Mỹ Thuận nêu trên.

Theo các chuyên gia tài chính, việc kiểm soát rủi ro trong cấp tín dụng đối với dự án BOT nên thận trọng. Nếu “phanh gấp” sẽ tạo cú sốc đối với các dự án đang triển khai dở dang. Với các dự án BOT thực hiện đúng quy định, nhà đầu tư đáp ứng năng lực, điều kiện, dự án trọng điểm, ngân hàng nên tiếp tục rót vốn theo tiến độ đã cam kết.

Năm 2017, tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khoá XIV Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam - Lê Minh Hưng cho biết, tỷ trọng tín dụng cho vay lĩnh vực này chỉ chiếm 1,5% tổng dư nợ tín dụng, tỷ lệ nợ xấu cũng thấp. “Ngân hàng Nhà nước sẽ kiểm soát chặt rủi ro các lĩnh vực này. Song nếu chủ đầu tư có năng lực thực sự, dự án khả thi thì ngân hàng sẽ cho vay”, ông nhấn mạnh.

Thời gian qua, các cơ quan chức năng đã có rất nhiều giải pháp lớn để thị trường tài chính lành mạnh hơn. Song không vì thế mà các “ông chủ nhà băng” viện cớ để gây khó dễ khi các chủ đầu tư dự án BOT làm thật, ăn thật tiếp cận vốn.

“Không phủ nhận vai trò của các dự án BOT đã góp phần đáng kể thay đổi bộ mặt hạ tầng giao thông Việt Nam. Vậy nên các ngân hàng cũng phải có trách nhiệm rõ ràng. Một nhà đầu tư làm ăn gian dối, rất nhanh chóng bị pháp luật xử lý. Còn những lãnh đạo ngân hàng nào đó không vì cái chung, có những quyết định gây thiệt hại cho doanh nghiệp, cản trở phát triển, thì lại chưa có cơ chế xử lý thích đáng. Do đó, các doanh nghiệp, chủ đầu tư cần đồng lòng lên tiếng để tình trạng này chấm dứt”, Thiếu tướng Nguyễn Huy Mạ kiến nghị.

Quang Đình

Ý kiến bạn đọc

Chưa có ý kiến nào. Hãy là người để lại ý kiến đầu tiên.

Ý kiến của bạn

0

Tối thiểu 10 chữTiếng Việt có dấuKhông chứa liên kếtGửi bình luận

Vui lòng nhập mã bảo mật để gửi bình luận lên hệ thống
Gửi bình luận

Donald Trump lập luật chơi mới, đại gia Việt thời cơ trăm năm có một

13 Giờ trước

Tỷ phú USD số 1 Phạm Nhật Vượng cùng nhiều đại gia Việt đã xoay chuyển nhanh trong bối cảnh thế giới thay đổi chóng mặt, không bỏ qua thời cơ trăm năm có một.

Cảnh báo cần hơn giải cứu

13 Giờ trước

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT) vừa đưa ra cảnh báo về việc ngăn chặn nguy cơ xâm hại của động vật ngoại lai là con tôm hùm đất.

Hàng triệu người dùng ví điện tử phải khai báo lại

13 Giờ trước

Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 39/2014 về trung gian thanh toán, trong đó có nhiều điều kiện siết chặt cả người dùng lẫn doanh nghiệp.

Thời tiết

TP Hồ Chí Minh

Hiện tại

28°

Mây rải rác

22/05

27° - 34°

Mưa giông vào buổi chiều

23/05

26° - 34°

Mưa giông

24/05

26° - 33°

Mưa giông

Nguồn: Weathers Underground

Tỷ giá ngoại tệ

Tỷ giá ngoại tệ cập nhật vào 21/05/2019 04:56
Mã NTTiền mặtChuyển khoảnBán
AUD15,971.5816,067.9916,341.12
EUR25,909.2225,987.1826,714.47
GBP29,446.4629,654.0429,917.78
JPY206.48208.57214.22
SGD16,800.4616,918.8917,103.55
THB720.43720.43750.48
USD23,345.0023,345.0023,465.00
Nguồn: Vietcombank

Giá xăng dầu

Giá xăng, dầu cập nhật ngày 20/05/2019 23:56
Loại xăng dầuĐơn vịGiá vùng 1Giá vùng 2
Dầu hỏaVND/L1642016740
DO 0,001S-VVND/L1791018260
DO 0,05S-IIVND/L1761017960
E5 RON 92-IIVND/L2048020880
Xăng RON 95-IIIVND/L2159022020
Xăng RON 95-IVVND/L2174022170
Nguồn: Petrolimex