AEC và năng lực đổi mới của Việt Nam

(VLR) (Vietnam Logistics Review) Nâng cao năng lực đổi mới là biện pháp quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của DN, sản phẩm và quốc gia, là giải pháp “cứu cánh” giúp Việt Nam nắm bắt được cơ hội, vượt qua thách thức cam go nhất khi tham gia AEC.

(Vietnam Logistics Review) Nâng cao năng lực đổi mới là biện pháp quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của DN, sản phẩm và quốc gia, là giải pháp “cứu cánh” giúp Việt Nam nắm bắt được cơ hội, vượt qua thách thức cam go nhất khi tham gia AEC.

Theo Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2016 của Chính phủ vừa gửi tới Quốc hội, bức tranh kinh tế của nước nhà có thể tóm tắt trong công thức “1 hụt 2 vượt”. “1 hụt” là tăng trưởng kinh tế khó đạt được mục tiêu đề ra 6,7%. Còn “2 vượt” là nợ công, nợ Chính phủ dự báo đến cuối năm 2016 có thể vượt trần cho phép và lạm phát cả năm có thể vượt mục tiêu đề ra 5%. Nâng cao năng lực đổi mới là biện pháp quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của DN, sản phẩm và quốc gia, là giải pháp “cứu cánh” giúp đổi màu bức tranh ảm đạm và cũng là giải pháp giúp tham gia AEC hiệu quả! Vậy năng lực đổi mới của Việt Nam đang ở đâu trong bảng tổng sắp của ASEAN?

Năng lực đổi mới của Việt Nam so với các quốc gia ASEAN

Bảng trên cho thấy, trong bảng xếp hạng năng lực đổi mới của ASEAN, Việt Nam luôn ở ở vị trí “tầm tầm bậc trung”. Cụ thể: nếu Singapore nằm trong tốp 10, Malaysia trong tốp 30, Thái Lan đã “chen chân” vào được tốp 40-50, thì chúng ta vẫn quẩn quanh ở tốp giữa. Trừ Lào, chưa tham gia xếp hạng, năng lực đổi mới của Việt Nam thua xa Sinapore và Malaysia, ngang với Thái Lan, chúng ta chỉ đứng trên Indonesia, Philippines, Campuchia và Myanmar. Điều này cho thấy, khi tham gia AEC, nếu không tạo ra được sự “bứt phá” về năng lực đổi mới, chúng ta sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi phải cạnh tranh với các nước trong khối.

Chỉ số nghiên cứu - phát triển (R&D)

R&D (Research and Development) được định nghĩa là những hoạt động nghiên cứu, sáng tạo nhằm gia tăng nguồn tri thức, bao gồm nghiên cứu cơ bản, ứng dụng và thử nghiệm để tạo ra sản phẩm/quá trình/thiết bị mới. Chi tiêu R&D là chi phí đầu tư cho những hoạt động trên và được tính toán theo tỷ lệ phần trăm so với GDP (WB, WDI, 2013). Chi tiêu R&D là chỉ số quan trọng nhất để đánh giá năng lực đổi mới.

Một số quốc gia trên thế giới xem R&D như nguồn gốc của lợi thế cạnh tranh. Trong khu vực châu Á, năm 2015 Hàn Quốc là quốc gia chi ngân sách cho R&D cao nhất - chiếm đến 4,20% GDP, tiếp theo là Nhật Bản 3,50%, Trung Quốc 2,10%, Singapore 2,00%,… Trong khi đó, tỷ lệ này ở Việt Nam chỉ dừng ở con số xấp xỉ 0,2% GDP (Báo cáo GII từ năm 2011-2015 của WIPO và INSEAD). So với các nước trong khu vực, chi tiêu cho hoạt động R&D của Việt Nam rất thấp. Còn nếu xét dưới góc độ DN, thì mức chi tiêu này lại càng ít hơn, chỉ khoảng 0,01% doanh thu.

Điểm yếu đặc biệt của hoạt động R&D của Việt Nam là chuỗi hoạt động R&D bị đứt gãy. Mức chi tiêu cho nghiên cứu khoa học quá ít ỏi, cách cấp vốn mang nặng tính bao cấp, dàn trải, manh mún (mỗi đề tài cấp cơ sở trung bình được cấp 1-1,5 nghìn USD, đề tài cấp Bộ, tỉnh trung bình được cấp 7-15 nghìn USD, chỉ đủ để thu thập số liệu, điều tra khảo sát theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện hoặc tiến hành thí nghiệm, không đủ kinh phí để triển khai ứng dụng, kiểm chứng… Dẫn đến chất lượng bị hạn chế, cộng thêm quy trình chọn, phê duyệt đề tài, cấp vốn nặng nề, phức tạp và cách quản lý tài chính máy móc, làm không ít nhà nghiên cứu tâm huyết nản lòng.

Chỉ số chất lượng nguồn nhân lực

Chỉ số chất lượng nguồn nhân lực kết hợp với chỉ số R&D tạo thành cặp chỉ số cơ bản để đánh giá năng lực đổi mới. Nguồn nhân lực phục vụ cho đổi mới bao gồm những người cho công tác R&D, các nhà khoa học, kỹ sư, kỹ thuật viên hoạt động trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực tiềm năng trong tương lai...

Chất lượng nguồn nhân lực quyết định khả năng đổi mới. Điều đáng lo ngại là chất lượng nguồn nhân lực phục vụ cho đổi mới của Việt Nam còn thiếu và yếu. Thực tế cho thấy, lao động giá rẻ là lợi thế cạnh tranh của Việt Nam, nhưng nguồn nhân lực với chất lượng không cao đã kéo theo năng suất thấp (thấp hơn Singapore gần 15 lần, bằng 1/5 Malaysia và 2/5 Thái Lan).

Hiện nay, nguồn nhân lực khoa học và công nghệ tại các DN Việt Nam chỉ chiếm 7,25% lực lượng lao động; có khoảng cách khá lớn so với các nước trong khu vực. Nếu lấy thang điểm là 10 thì chất lượng nhân lực của Việt Nam chỉ đạt 3,79 điểm, xếp thứ 11/12 nước châu Á tham gia xếp hạng của WB (Hàn Quốc đạt 6,91 điểm; Ấn Độ đạt 5,76 điểm; Malaysia đạt 5,59 điểm...) (Mạc Văn Tiến, 2015).

Để khắc phục tình trạng thiếu hụt lực lượng nghiên cứu, một số quốc gia đã áp dụng các giải pháp: đẩy mạnh phát triển giáo dục và đào tạo, tăng cường khuyến khích học sinh, sinh viên đăng ký theo học các ngành công nghệ. Ở trình độ trên đại học, nhiều nước đang rút ngắn thời gian nghiên cứu, bổ sung tính hữu ích của chương trình khi gắn đào tạo với thực tiễn sản xuất. Ngoài ra, chính phủ còn có nhiều biện pháp khuyến khích chiêu mộ nhân lực R&D tại DN thông qua tạo việc làm trong các ngành nghề sử dụng nhiều nhà nghiên cứu. Nhưng đến nay, Việt Nam vẫn chưa thực sự triển khai hiệu quả những biện pháp này, chính vì vậy sẽ phải đối phó với thách thức kép – thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời sẽ bị chảy máu chất xám khi tham gia AEC.

Chỉ số kết quả tương tác tri thức: Bằng sáng chế

Các số liệu thống kê về số bằng sáng chế được cấp đã gióng lên hồi chuông báo động về kết quả đáng lo ngại cho nền khoa học nước nhà. Việc khan hiếm bằng sáng chế đăng ký tại Mỹ (USPTO) đồng nghĩa với nghiên cứu cơ bản còn rất yếu kém và tình hình ứng dụng còn tệ hơn, vì người nghiên cứu ứng dụng sẽ công bố kết quả nghiên cứu dưới dạng bằng sáng chế. Báo cáo của USPTO về số bằng sáng chế của các nước ASEAN được cấp đầu thế kỷ 21 cho thấy, Singapore là nước có nhiều bằng sáng chế nhất với 2.496 bằng, gấp khoảng 3 lần nước đứng thứ hai về thành tích này - Malaysia. Một quốc gia tương đương về dân số và trình độ phát triển với Việt Nam như Philippines thì cũng có đến 27 bằng sáng chế quốc tế. Còn với Việt Nam số lượng bằng sáng chế chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Trong 13 năm đầu thế kỷ 21, Việt Nam đăng ký được 17 bằng sáng chế quốc tế, trung bình mỗi năm cả một dân tộc có 90 triệu dân được cấp 1,3 bằng sáng chế. Trong đó, năm được cấp nhiều nhất là 4 bằng, năm ít nhất là 1 bằng, đặc biệt có 6/13 năm không được cấp bằng sáng chế nào!

Kiến nghị

Năng lực đổi mới của Việt Nam nói chung, của các DN Việt Nam nói riêng, chỉ có thể được nâng cao, một khi các cấp lãnh đạo thấu hiểu sự sống còn của việc nâng cao năng lực đổi mới giai đoạn hiện nay. Để làm được điều này, trong các chương trình/khóa huấn luyện, phổ biến kiến thức về hội nhập, cần bổ sung thêm kiến thức về quản trị đổi mới.

Trên cơ sở nhận thức đúng vai trò đặc biệt quan trọng của đổi mới, các cấp lãnh đạo sẽ có những quyết định đúng đắn trong việc xác định mức chi tiêu cho nghiên cứu khoa học, cùng cách chi tiêu và quản lý vốn đầu tư cho nghiên cứu sáng tạo một cách khoa học, hợp lý. Đặc biệt là cách trọng dụng, đãi ngộ đội ngũ các nhà nghiên cứu một cách xứng đáng.

Gắn kết hoạt động của các viện nghiên cứu, trường đại học với hoạt động sản xuất kinh doanh trong nước và quốc tế, nhằm xóa đi những đứt gãy trong chuỗi hoạt động R&D, rút ngắn chu kỳ nghiên cứu - ứng dụng, nhanh chóng áp dụng các kết quả nghiên cứu đạt được.

Phổ biến rộng rãi quy trình, cách thức đăng ký các bằng phát minh, sáng chế, công bố kết quả nghiên cứu trên trường quốc tế cho các nhà nghiên cứu Việt Nam. Tạo điều kiện thuận lợi và có đãi ngộ xứng đáng cho các nhà nghiên cứu được cấp bằng sáng chế, được công bố kết quả nghiên cứu bởi các tổ chức quốc tế có uy tín. Bằng cách này sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa Việt Nam và các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới trong lĩnh vực nghiên cứu sáng tạo.

Chúng tôi cho rằng: Đào tạo, rèn luyện con người có tinh thần chủ động, sáng tạo và tự chủ, dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới là giải pháp nền tảng, xuyên suốt, vừa là giải pháp khẩn cấp, trước mắt, vừa là giải pháp cơ bản, lâu dài, phải thực hiện ngay và thực hiện mãi. Để xây dựng chương trình đào tạo “Con người Việt Nam chủ động, sáng tạo”, theo nhóm nghiên cứu, cần học tập kinh nghiệm của Mỹ và Đức, bắt đầu từ bậc giáo dục mầm non, cho đến đại học.

Ngay từ nhà trẻ, mẫu giáo đã dạy cho các em biết chủ động trong ăn uống, vui chơi, ở các bậc học tiếp theo, thông qua môn “Giáo dục công dân” và các môn học khác dạy cho các em cách chủ động suy nghĩ, ra quyết định và hành động. Ở đại học và các bậc cao hơn, thông qua môn “Quản trị chiến lược” và các môn học quản trị khác, dạy các kiến thức chuyên môn để các em có thể thực sự chủ động, dám đổi mới, thích đổi mới để có cuộc đời tốt đẹp hơn, trong mọi suy nghĩ và hành động của mình. Không chỉ học lý thuyết mà còn yêu cầu các em thực hành, làm những công việc thiết thực, cụ thể để nâng cao tính chủ động, sáng tạo, luôn đổi mới.

Ý kiến bạn đọc

Chưa có ý kiến nào. Hãy là người để lại ý kiến đầu tiên.

Ý kiến của bạn

0

Tối thiểu 10 chữTiếng Việt có dấuKhông chứa liên kếtGửi bình luận

Vui lòng nhập mã bảo mật để gửi bình luận lên hệ thống
Gửi bình luận

Giải pháp trực tuyến đầu tiên trong ngành vận tải container đường biển

Ngày 18/04/2019 lúc 09:04

Ngày 15/4, Tập đoàn Kuehne + Nagel cho ra mắt sản phẩm KN Pledge – giải pháp vận tải đường biển trực tuyến đầu tiên trong ngành vận tải container.

Hàng về Cái Mép cao hơn về Cát Lái 100 USD mỗi container?

Ngày 18/04/2019 lúc 08:20

Ngày 17/4, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và các ngành liên quan đã cùng nhau bàn các giải pháp để nâng cao năng suất, tăng lượng hàng qua hệ thống cảng container nước sâu tại tỉnh này.

Doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu qua Amazon có lợi ích và rủi ro gì?

Ngày 16/04/2019 lúc 16:14

Với Amazon Global Selling, doanh nghiệp có thể nhanh chóng đưa mặt hàng của mình đến tiếp cận 1 triệu khách hàng mới ở những thị trường có thương mại điện tử tăng trưởng nhanh nhất. Sản phẩm sẽ đến được với khu vực Bắc Mỹ (Mỹ, Canada và Mexico), Nhật Bản, Trung Quốc, Úc, EU (Anh, Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha).

The Guiding Star 2019: Tìm kiếm hướng dẫn viên du lịch tài năng

6 Giờ trước

Sáng ngày 20/4, tại trường đại học Hoa Sen, cuộc thi The Guiding Star mùa 2 chính thức khởi động cuộc đua tìm kiếm hướng dẫn viên du lịch tài năng.

Nền kinh tế tuần hoàn cho một thế giới kinh doanh bền vững

22 Giờ trước

Ngày 19/4, Đại sứ Vương quốc Hà Lan đã tổ chức Lễ bế mạc chương trình Orange ASEAN Factory (OAF) tại TP. HCM. Những thành viên tham dự chương trình đã làm việc trong ba tuần qua về sáu mô hình kinh doanh bền vững của Unilever, De Heus, DSM, Philips và CleanDye tại văn phòng của AkzoNobel tại Việt Nam.

Hàn Quốc mở trung tâm đăng ký visa tại TP. HCM

Ngày 19/04/2019 lúc 16:51

Tổng lãnh sự quán Hàn Quốc tại TP. HCM vừa mở trung tâm đăng ký visa Hàn Quốc tại thành phố để tiếp nhận đơn xin thị thực nhập cảnh vào nước này.

Thời tiết

TP Hồ Chí Minh

Hiện tại

34°

Mây rải rác

22/04

28° - 37°

Nắng ấm

23/04

28° - 38°

Nhiều mây

24/04

28° - 38°

Nhiều mây

Nguồn: Weathers Underground

Tỷ giá ngoại tệ

Tỷ giá ngoại tệ cập nhật vào 21/04/2019 13:55
Mã NTTiền mặtChuyển khoảnBán
AUD16,400.1916,499.1916,679.39
EUR25,879.7825,957.6526,606.06
GBP29,806.5930,016.7130,283.90
JPY204.34206.40214.04
SGD16,916.1817,035.4317,221.48
THB715.10715.10744.93
USD23,155.0023,155.0023,255.00
Nguồn: Vietcombank

Giá xăng dầu

Giá xăng, dầu cập nhật ngày 21/04/2019 11:55
Loại xăng dầuĐơn vịGiá vùng 1Giá vùng 2
Dầu hỏaVND/L1626016580
DO 0,001S-VVND/L1768018030
DO 0,05S-IIVND/L1738017720
E5 RON 92-IIVND/L1970020090
Xăng RON 95-IIIVND/L2123021650
Xăng RON 95-IVVND/L2138021800
Nguồn: Petrolimex