Chỉ dẫn địa lý, công cụ bảo hộ thương hiệu Việt

(VLR) (Vietnam Logistics Review) Bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho các đặc sản địa phương đang là một hướng đi có hiệu quả nhằm bảo vệ tên tuổi và nâng cao giá trị hàng hoá trong nước, xúc tiến xuất khẩu sản phẩm ra thị trường nước ngoài. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập ngày một sâu rộng vào nền kinh tế thế giới và tham gia vào nhiều hiệp định thương mại song phương và đa phương, đây là một vấn đề rất đáng quan tâm.

(Vietnam Logistics Review) Bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho các đặc sản địa phương đang là một hướng đi có hiệu quả nhằm bảo vệ tên tuổi và nâng cao giá trị hàng hoá trong nước, xúc tiến xuất khẩu sản phẩm ra thị trường nước ngoài. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập ngày một sâu rộng vào nền kinh tế thế giới và tham gia vào nhiều hiệp định thương mại song phương và đa phương, đây là một vấn đề rất đáng quan tâm.

Chỉ dẫn địa lý

Chỉ dẫn địa lý là thông tin về nguồn gốc của hàng hoá. Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam coi chỉ dẫn địa lý là “dấu hiệu dùng để chỉ sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực, địa phương, vùng lãnh thổ hay quốc gia cụ thể” với các tiêu chí đặc thù về chất lượng, uy tín hoặc đặc tính riêng của sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý, chẳng hạn "Made in Japan" (điện tử), "Vạn Phúc" (lụa tơ tằm); "Bát Tràng" (gốm, sứ)... Chỉ dẫn địa lý có thể là những từ ngữ, tên gọi, dấu hiệu, biểu tượng, hình ảnh được sử dụng. Nếu chỉ dẫn địa lý chỉ là tên gọi (địa danh) và uy tín, danh tiếng của sản phẩm đạt đến mức đặc thù gắn liền với vùng địa lý đó thì được gọi là "tên gọi xuất xứ hàng hoá".

Thông qua chỉ dẫn địa lý, có thể nhận biết một khu vực địa lý cụ thể gắn liền với chất lượng, danh tiếng và những đặc tính riêng của sản phẩm mà chỉ ở nơi ấy mới có. Bảo hộ chỉ dẫn địa lý mang lại nhiều lợi ích. Trước tiên, đây là điều kiện phát huy các lợi thế riêng của một địa phương để phát triển và quảng bá sản phẩm, dẫn đến nâng cao giá trị kinh tế cho đặc sản và góp phần phát triển kinh tế địa phương. Hơn nữa, việc duy trì chất lượng sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý không chỉ tạo ra công ăn việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người sản xuất của địa phương mà cả những nhà kinh doanh, nhà sản xuất nguyên liệu thô, phụ phẩm, các công ty logistics… Ngoài ra, nó cũng được xem là một công cụ quan trọng cung cấp sự bảo đảm chất lượng cho người tiêu dùng.

Các nước phát triển đã có rất nhiều kinh nghiệm trong việc triển khai bảo hộ, quản lý và khai thác các chỉ dẫn địa lý. Hệ thống bảo hộ chỉ dẫn địa lý của Mỹ sử dụng cấu trúc bảo hộ nhãn hiệu đã có sẵn trước đó và cho phép bất kỳ ai cũng có thể phản đối hoặc hủy bỏ một chỉ dẫn địa lý đã đăng ký nếu cho rằng họ sẽ bị thiệt hại do việc đăng ký và bảo hộ chỉ dẫn địa lý đó. Luật Nhãn hiệu của Mỹ phân thành hai dạng là nhãn hiệu chứng nhận và nhãn hiệu tập thể. Ở Pháp, tính đến cuối năm 2014, đã có khoảng 580 sản phẩm (chủ yếu là nông sản và thực phẩm) mang chỉ dẫn địa lý được bảo hộ, với khoảng 12.000 cơ sở sản xuất nông nghiệp tham gia sản xuất. Hàng năm, sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý của nước này đạt doanh thu ròng 19 tỷ euro, chiếm 15% doanh thu và 30% kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành thực phẩm. Điều này cho thấy giá trị kinh tế lớn mà chỉ dẫn địa lý mang lại cho các sản phẩm nông nghiệp của Pháp. Một số tổ chức tập thể quản lý chỉ dẫn địa lý của Pháp như Liên ngành rượu Cognac, Hiệp hội các nhà sản xuất rượu Bordeaux, Hiệp hội pho-mát Le Banon, Hiệp hội các nhà sản xuất và kinh doanh pho-mát Comté…đều do các nhà sản xuất và kinh doanh sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý tự lập nên với chức năng đại diện cho các nhà sản xuất, kinh doanh là thành viên hiệp hội.

Bảo hộ chỉ dẫn địa lý tại Việt Nam

Tính đến đầu năm nay, Việt Nam đã có 43 sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Theo danh sách cập nhật về các chỉ dẫn địa lý đã được đăng bạ của Cục Sở hữu trí tuệ, có thể thấy trong mười năm 2001 - 2010, chỉ có tổng cộng 24 sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, sáu năm kế tiếp mới chỉ có thêm hơn 20 sản phẩm. Sản phẩm được cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý mới đây nhất là sâm củ Ngọc Linh (ngày 26.8.2016). Các sản phẩm này đại diện khá đa dạng cho các vùng miền trên khắp cả nước, từ miền núi phía Bắc (Hà Giang), Đông Bắc bộ (Quảng Ninh) tới Bắc Trung bộ (Thanh Hóa), Trung bộ (Quảng Trị, Ninh Thuận), Tây nguyên (Buôn Ma Thuột, Kontum), cho đến Đồng bằng sông Cửu Long (Vĩnh Long, Bạc Liêu). Tuy nhiên, về loại hình sản phẩm thì không được phong phú, chủ yếu là nông sản (hoa, quả, thực phẩm) và một ít sản phẩm tiêu dùng thủ công truyền thống (nón lá).

Một trong những ví dụ minh họa thành công nhất ở Việt Nam là sản phẩm nước mắm Phú Quốc, được đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý đầu tiên tại Việt Nam (ngày 01.6.2001) và được bảo hộ tại Liên minh châu Âu (EU). Điều đó mang lại các giá trị và ý nghĩa kinh tế to lớn cho Việt Nam nói chung và Phú Quốc nói riêng. Nhờ chỉ dẫn địa lý, nước mắm “thứ thiệt” sản xuất tại Phú Quốc đã từng “đánh bại” nước mắm giả dạng Phú Quốc “made in Thái Lan” trên thị trường châu Âu và Mỹ.

Trong thực tế, bảo hộ chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam hiện nay chỉ mới dừng lại ở thủ tục đăng ký, xác lập quyền mà chưa tiến hành được các hoạt động kiểm soát chất lượng sản phẩm để bảo vệ và phát triển uy tín của chỉ dẫn địa lý. Hoạt động quản lý chỉ dẫn địa lý sau khi bảo hộ hầu như vẫn bị thả nổi hoặc sơ lược, thiếu quy mô và chuyên nghiệp. Mặt khác, các chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam vẫn khó đạt được sự bảo hộ ở nước ngoài. Trong lúc đó, các nhà sản xuất và cả người tiêu dùng trong nước vẫn chưa nhận thức hết tầm quan trọng của chỉ dẫn địa lý, hiệu quả giải quyết tranh chấp của các cơ quan chức năng không cao do thiếu kinh nghiệm và kiến thức.

Những thủ thuật truyền thông của các đối tượng sản xuất nước mắm pha chế công nghiệp và các bên liên quan nhằm đả phá nước mắm truyền thống nói chung và nước mắm Phú Quốc nói riêng trong thời gian vừa qua chính là công phá vào nỗ lực không mệt mỏi trong việc gầy dựng và phát triển một thương hiệu Việt có chỉ dẫn địa lý và xuất xứ rõ ràng trên thị trường thế giới. Những thủ thuật đó cần được ngăn chặn kịp thời vì những tác hại to lớn của chúng.

Các chỉ dẫn địa lý được khai thác và giám sát lỏng lẻo khiến cho nạn giả, nhái diễn ra ở nhiều nơi, và nạn nhân là những nhà sản xuất chân chính. Cũng đã có những bài học về các chỉ dẫn địa lý của Việt Nam bị đánh cắp ở nước ngoài. Sự việc “Cà phê Buôn Ma Thuột” bị đăng ký và sử dụng tại thị trường Trung Quốc vào năm 2011 là một ví dụ. Các cơ quan chức năng tỉnh Đắk Lắk và Trung ương đã rất vất vả để đưa chỉ dẫn địa lý này về đúng xuất xứ thực sự của nó. Một trường hợp đáng suy ngẫm khác là một vị nữ giám đốc của một cơ sở sản xuất kẹo dừa Bến Tre đã phải bôn ba qua tận Trung Quốc để kiện và giành lại thành công thương hiệu và xuất xứ sản phẩm kẹo dừa bị giả nhái.

Những vấn đề cần giải quyết

Các hoạt động xác lập chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam đã có những bước phát triển trong thời gian gần đây, nhưng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Việt Nam là vùng nông, lâm, ngư nghiệp cận nhiệt đới, đa dạng sinh học, sản phẩm phong phú. Triển khai tốt việc xây dựng, quản lý, khai thác càng nhiều sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý sẽ mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho hàng nông sản. Gần đây, các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản, Úc tăng cường nhập khẩu các loại trái cây có chỉ dẫn địa lý tại Việt Nam là tín hiệu đáng mừng. Ngay tại thị trường Malaysia, trái thanh long ruột đỏ xuất xứ tại Bình Thuận đang được ưa thích, dù giá cao hơn hẳn trái thanh long được trồng tại chỗ, cũng là điều đáng quan tâm. Trái thanh long Bình Thuận đã được cấp bảo hộ chỉ dẫn địa lý từ ngày 15.11.2006.

Không chỉ nông sản, các địa phương cần quan tâm đến các loại sản phẩm tiểu thủ công nghiệp truyền thống đặc thù. Có thể học tập kinh nghiệm các nước đã triển khai bảo hộ chỉ dẫn địa lý lâu năm để tránh những trường hợp “hăng hái” quá đà như bảo hộ “thương hiệu” bún bò Huế gần đây. Luật của Mỹ không bảo hộ các tên địa danh hoặc dấu hiệu chỉ địa danh đã trở thành tên chung của hàng hóa và dịch vụ, chẳng hạn “Danish pastry” (bột bánh Đan Mạch) hoặc “Thai massage” (mát-xa Thái). Nhiều nước khác cũng không bảo hộ các chỉ dẫn mang nghĩa chung vì cho rằng chúng không có khả năng phân biệt nguồn gốc kinh doanh cụ thể.

Để nâng cao hiệu quả bảo hộ chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam, không thể không tăng cường khả năng quản lý, kiểm soát về chất lượng đối với các sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý, đặc biệt sau khi bảo hộ. Điều đó liên quan đến năng lực và hiệu quả của không chỉ các cơ quan công quyền mà còn các tổ chức, cá nhân. Mặt khác, cần mở rộng các hoạt động hợp tác quốc tế về chỉ dẫn địa lý nói riêng và sở hữu trí tuệ nói chung, tích cực triển khai các hoạt động trong khuôn khổ các hiệp địnhquốc tế mà Việt Nam đã ký kết, cũng như giành được sự bảo hộ của nước ngoài.

Ý kiến bạn đọc

Chưa có ý kiến nào. Hãy là người để lại ý kiến đầu tiên.

Ý kiến của bạn

0

Tối thiểu 10 chữTiếng Việt có dấuKhông chứa liên kếtGửi bình luận

Vui lòng nhập mã bảo mật để gửi bình luận lên hệ thống
Gửi bình luận

Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam chính thức đi vào hoạt động

Ngày 23/03/2019 lúc 05:40

Ngày 22/3/2019, Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (Hiệp hội AVINA) chính thức đi vào hoạt động thông qua kỳ đại hội đầu tiên của nhiệm kỳ (2019 – 2022). PGS.TS. Trần Chủng, nguyên Cục trưởng Cục giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng (Bộ Xây dựng) được bầu làm Chủ tịch Hiệp hội.

Doanh nghiệp Thái Lan muốn chi 7,8 tỷ USD làm điện khí ở Cà Ná

Ngày 22/03/2019 lúc 08:47

Tập đoàn Phát triển năng lượng Gulf đã lên kế hoạch đầu tư dự án điện khí 7,8 tỷ USD tại Cà Ná (Ninh Thuận)...

100% thủy sản, hơn 40% hàng dệt may Việt vào Canada được miễn thuế ngay nhờ CPTPP

Ngày 22/03/2019 lúc 08:34

Khi Hiệp định CPTPP có hiệu lực, 100% kim ngạch xuất khẩu thủy sản và phần lớn hàng dệt may, đồ gỗ, giày dép Việt Nam sang Canada được xóa bỏ thuế quan ngay lập tức. Đây sẽ là lợi thế lớn cho các ngành sản xuất khi dư địa xuất khẩu vào Canada vẫn còn nhiều.

Thời tiết

TP Hồ Chí Minh

Hiện tại

34°

Nhiều mây

25/03

26° - 38°

Nhiều mây

26/03

27° - 39°

Nhiều mây

27/03

27° - 39°

Nhiều mây

Nguồn: Weathers Underground

Tỷ giá ngoại tệ

Tỷ giá ngoại tệ cập nhật vào 24/03/2019 12:57
Mã NTTiền mặtChuyển khoảnBán
AUD16,272.8116,371.0416,549.83
EUR26,023.8826,102.1926,754.21
GBP30,063.9330,275.8630,545.36
JPY202.84204.89210.83
SGD16,962.6117,082.1917,268.75
THB717.20717.20747.12
USD23,150.0023,150.0023,250.00
Nguồn: Vietcombank

Giá xăng dầu

Giá xăng, dầu cập nhật ngày 24/03/2019 11:57
Loại xăng dầuĐơn vịGiá vùng 1Giá vùng 2
Dầu hỏaVND/L1488015170
DO 0,001S-VVND/L1606016380
DO 0,05S-IIVND/L1586016170
E5 RON 92-IIVND/L1721017550
Xăng RON 95-IIIVND/L1854018910
Xăng RON 95-IVVND/L1869019060
Nguồn: Petrolimex