Trường hợp bất khả kháng

(VLR) Chưa bao giờ thuật ngữ “bất khả kháng” lại được quan tâm nhiều như từ khi có COVID-19. Ví dụ các trường hợp như: Người thuê văn phòng không trả tiền thuê, trả lại nhà, đòi lại tiền đặt cọc với lý do bất khả kháng có đúng không? Công ty dịch vụ logistics, công ty mua bán hàng hóa không thể giao hàng, nhận hàng hoặc vi phạm thời hạn giao hàng vì thiếu công nhân do phải đi cách ly tập trung, thậm chí công ty phải đóng cửa vì COVID-19 thì có từ chối bồi thường thiệt hại được không? Có đòi công ty bảo hiểm bồi thường vì những thiệt hại do COVID-19 được không? Các chuyến bay bị hủy theo lệnh của Chính phủ do COVID-19 thì công ty du lịch có phải trả lại ngay cho du khách tiền vé hoặc tiền đặt cọc không? Vay tiền của ngân hàng để mua bán hàng hóa, dịch vụ nhưng không thể kinh doanh thì có quyền từ chối hay hoãn trả tiền lãi hoặc chậm trả tiền gốc do COVID-19 không? Ngân hàng không thu được nợ do COVID-19, có phải là bất khả kháng không?

Sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép

Sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép

Thế nào là sự kiện bất khả kháng?

“Sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép” (khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự năm 2015). Như vậy, có ba vấn đề cần xem xét để xác định một sự kiện có được coi là bất khả kháng hay không: (1) khách quan; (2) không thể lường trước; và (3) không thể khắc phục. Khách quan được hiểu là xảy ra do nguyên nhân tự nhiên hoặc do con người gây ra mà bên chịu tác động không thể biết, như sóng thần, động đất, thiên tai, dịch bệnh…; Không thể lường trước là nằm ngoài khả năng kiểm soát của con người; và không thể khắc phục được là đã nỗ lực thực hiện mọi giải pháp nhưng không thể giải quyết được.

Điều kiện để được miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng là gì?

Trong quan hệ hợp đồng, việc chứng minh sự kiện bất khả kháng sẽ giúp bên vi phạm không phải bồi thường thiệt hại hoặc thực hiện nghĩa vụ. Khoản 2 Điều 351 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”. Khoản 1 Điều 294 Luật Thương mại 2005 (LTM) nêu: “Bên vi phạm hợp đồng thương mại được miễn trách nhiệm trong các trường hợp sau đây: … b) Xảy ra sự kiện bất khả kháng”. Về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, khoản 2 Điều 584 Bộ luật Dân sự quy định: “Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng…”.

Muốn được miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng, bên vi phạm phải: Thông báo ngay cho bên kia bằng văn bản theo khoản 1 Điều 295 Luật Thương mại về trường hợp được miễn trách nhiệm và những hậu quả có thể xảy ra; Chứng minh đã xảy ra sự kiện bất khả kháng; Chứng minh sự kiện bất khả kháng ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng; Chứng minh đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép nhưng không thể khắc phục. Nếu hợp đồng (giữa các pháp nhân Việt Nam) không quy định về bất khả kháng, có thể dựa vào quy định của điểm b khoản 1 Điều 294 (Các trường hợp miễn trách nhiệm đối với hành vi vi phạm) của Luật Thương mại khi xảy ra sự kiện bất khả kháng.

Một số vụ tranh chấp về trường hợp bất khả kháng

1. Một công ty Việt Nam bán gạo cho Philippines. Tàu biển do người mua thuê đang trên đường đến Hải Phòng để nhận hàng thì người bán cho biết Thủ tướng Việt Nam đã quyết định dừng xuất khẩu gạo từ ngày 24/3/2020 để đảm bảo an ninh lương thực do COVID-19 nên không thể giao hàng cho tàu và coi đây là sự kiện bất khả kháng. Người mua cho rằng người bán phải chịu một phần thiệt hại do tàu sắp đến cảng. Quan điểm của người bán là người mua phải chịu toàn bộ thiệt hại vì không có hàng cho tàu do bất khả kháng là đúng.

2. Có công ty logistics giao hàng trong thành phố lấy lý do công nhân nghỉ việc vì COVID-19 để cho là bất khả kháng nên không thể thực hiện hợp đồng là chưa đủ căn cứ vì phải chứng minh đã thuê công ty khác làm mà vẫn không được hay chưa.

3. Hai công ty ký hợp đồng hàng đổi hàng. Theo đó, một Công ty ở Thái Lan (A) chở đường đến Việt Nam để nhận gạo từ một Công ty ở Việt Nam (B). Theo hợp đồng, B phải xin giấy phép xuất khẩu gạo và nhập khẩu đường; A phải xin giấy phép nhập khẩu gạo. Mặc dù chưa xin được giấy phép xuất gạo, nhập đường nhưng B vẫn đề nghị A thuê tàu biển chở đường sang để lấy gạo về. A đã thuê tàu để chở đường từ cảng Bangkok của Thái Lan. Tàu đã đến cảng, chờ khá lâu nhưng bất ngờ A thông báo với người vận chuyển là không thu xếp được giấy phép nhập khẩu đường và coi đây là sự kiện bất khả kháng nên được miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người vận chuyển. Người vận chuyển đã đúng khi cho rằng trường hợp này là bất khả kháng nhưng chỉ với hợp đồng đổi hàng giữa A và B, không là sự kiện bất khả kháng đối với hợp đồng vận chuyển đường giữa A và người vận chuyển vì A có thể “lường trước được” khả năng B không xin được giấy phép nhập khẩu đường bằng cách yêu cầu B cung cấp giấy phép này trước khi thuê tàu vận chuyển.

Một số lưu ý về trường hợp bất khả kháng

1. Có thể thỏa mãn điều kiện một và hai của sự kiện bất khả kháng, nhưng điều kiện ba là ”không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép“ cần phải chứng minh để được cơ quan giải quyết tranh chấp chấp nhận trong trường hợp có kiện tụng.

2. Nhiều hợp đồng liệt kê các sự việc được coi là bất khả kháng nhưng còn thiếu từ “dịch bệnh” nên cần ghi thêm vì không ai dám chắc là trong tương lai không còn xảy ra tương tự.

3. Khi ký các hợp đồng có liên quan với nhau, có thể xảy ra sự kiện bất khả kháng với hợp đồng này nhưng với hợp đồng kia thì lại không (vụ đổi hàng nêu trên).

4. Nên thương lượng và giúp nhau nếu có thể vì bên “thắng” cũng thua về công sức, thời gian mà “thì giờ là tiền bạc”.

5. Không phải thực hiện nghĩa vụ khi xảy ra sự kiện bất khả kháng nên các bên tự chịu thiệt hại, không có quyền đòi bồi thường hoặc yêu cầu chia sẻ tổn thất. 6. Không nên lạm dụng bất khả kháng để từ chối thực hiện nghĩa vụ vì sẽ không được cơ quan xét xử chấp nhận nên thua kiện, thêm thiệt hại vì giảm uy tín và mất bạn hàng.

Ngô Khắc Lễ - Trọng tài viên VIAC

Ý kiến bạn đọc

Chưa có ý kiến nào. Hãy là người để lại ý kiến đầu tiên.

Ý kiến của bạn

0

Tối thiểu 10 chữTiếng Việt có dấuKhông chứa liên kếtGửi bình luận

Vui lòng nhập mã bảo mật để gửi bình luận lên hệ thống
Gửi bình luận

Sửa đổi quy định để quản lý chặt kho, bãi, địa điểm kiểm tra hàng hóa

Ngày 04/08/2020 lúc 08:57

Nhóm vấn đề về quản lý kho, bãi, địa điểm đang được Tổng cục Hải quan nghiên cứu để đưa vào quy định cụ thể trong dự thảo sửa đổi Thông tư số 38/2015/TT-BTC ngày 25/3/2015 của Bộ trưởng Bộ Tài chính nhằm ngăn chặn kịp thời các nguy cơ gian lận, lợi dụng chính sách thông quan để buôn lâu, gian lận thương mại.

Nhìn lại hệ thống giao thông sau 10 năm đột phá chiến lược

4 Giờ trước

“Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, với một số công trình hiện đại, tập trung vào hệ thống giao thông và hạ tầng đô thị lớn” là một trong ba đột phá chiến lược mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã xác định từ năm 2011.

Đấu thầu 5 dự án PPP cao tốc Bắc - Nam thế nào?

6 Giờ trước

Bộ GTVT sẽ dùng phương pháp vốn góp Nhà nước để đấu thầu, chọn nhà đầu tư 5 dự án cao tốc Bắc - Nam triển khai theo hình thức đối tác công tư.

Hải quan hướng dẫn quy định về người khai hải quan khi thực hiện EVFTA

6 Giờ trước

Nhằm triển khai thực hiện Điều 4.11 Hiệp định EVFTA, Tổng cục Hải quan đã có văn bản 5079/TCHQ-GSQL hướng dẫn quy định về người khai hải quan đối với trường hợp thương nhân nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam.

Thời tiết

TP Hồ Chí Minh

Hiện tại

32°

Mây rải rác

06/08

24° - 28°

Mưa giông

07/08

24° - 29°

Mưa giông

08/08

25° - 31°

Mưa giông

Nguồn: Weathers Underground

Tỷ giá ngoại tệ

Tỷ giá ngoại tệ cập nhật vào 05/08/2020 14:50
Mã NTTiền mặtChuyển khoảnBán
USD23,060.0023,090.0023,270.00
AUD16,209.1016,372.8316,886.05
EUR26,681.5226,951.0328,042.31
GBP29,555.5129,854.0530,789.86
JPY212.01214.15222.14
SGD16,470.6016,636.9717,158.48
THB660.14733.49761.04
Nguồn: Vietcombank

Giá xăng dầu

Giá xăng, dầu cập nhật ngày 05/08/2020 11:50
Loại xăng dầuĐơn vịGiá vùng 1Giá vùng 2
Dầu hỏa 2-KVND/L1027010470
DO 0,001S-VVND/L1259012840
DO 0,05S-IIVND/L1239012630
E5 RON 92-IIVND/L1440014680
Xăng RON 95-IIIVND/L1497015260
Xăng RON 95-IVVND/L1507015370
Nguồn: Petrolimex