Giải pháp phát triển nguồn nhân lực hàng không

Ngành hàng không (HK) là ngành kinh tế - kỹ thuật áp dụng khoa học, công nghệ kỹ thuật hiện đại, trình độ quản lý tiên tiến và có sự gắn kết chặt chẽ giữa khoa học công nghệ, đào tạo, nghiên cứu triển khai với hoạt động sản xuất kinh doanh nên nhiều nhân lực trong ngành HK có tính chuyên ngành và đặc thù cao đòi hỏi được đào tạo và huấn luyện phù hợp. Công tác đào tạo và huấn luyện nhân lực HK giữ vai trò quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực cho ngành HK, đặc biệt là đào tạo và huấn luyện nhân viên HK.

THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO NHÂN LỰC HÀNG KHÔNG VN

Hiện nay, công tác đào tạo nhân lực HK ở VN mới được đào tạo ở các bậc đại học, cao đẳng, trung cấp nghề, bồi dưỡng ngắn hạn và huấn luyện thực hành. Đào tạo bậc sau đại học các chuyên ngành HK chưa có cở sở đào tạo nào ở VN thực hiện được, mà phải đào tạo ở nước ngoài. Trừ Đại học Bách khoa Hà Nội và TP.HCM có tham gia đào tạo kỹ sư HK mang tính hàn lâm, Học viện HK VN là cơ sở đào tạo nhân lực chuyên ngành HK duy nhất từ các bậc đại học, đến trung cấp nghề và bồi dưỡng ngắn hạn.

Ở bậc đại học và cao đẳng, Học viện HK đào tạo với các chuyên ngành: Quản trị kinh doanh HK, quản trị DN HK, quản trị du lịch HK, quản trị cảng HK, quản lý hoạt động bay, điện tử viễn thông HK... Ở bậc trung cấp nghề, Học viện đào tạo các nghề kiểm soát không lưu, dịch vụ thương mại HK, đặt chỗ bán vé, kiểm tra an ninh HK, khai thác thiết bị dẫn đường vô tuyến mặt đất hàng không, kỹ thuật thiết bị thông tin HK,… Sau nhiều năm đầu tư và xây dựng bằng nguồn vốn ODA của Chính phủ Cộng hòa Pháp, Học viện đã có Trung tâm đào tạo phi công tại Cam Ranh. Cuối năm 2012 Học viện đã triển khai khóa đào tạo bằng lái tàu bay tư nhân (PPL) cho Tổng Công ty HK, mở ra một năng lực mới về đào tạo người lái tàu bay cơ bản ở VN.

Về công tác huấn luyện, để đáp ứng nhiệm vụ của mình, Tổng Công ty HK VN, Tổng công ty quản lý bay VN và một số DN khác trong ngành đều tổ chức các trung tâm huấn luyện. Hiện tạy, 2 mô hình mà các DN trong ngành đang tuyển dụng rồi đào tạo và huấn luyện. Mô hình 1, các DN thường tuyển người lao động đã được đào tạo từ các cơ sở đào tạo chung, rồi đào tạo bổ túc kiến thức tại các cơ sở đào tạo chuyên ngành hàng không và sau đó huấn luyện theo nghề nghiệp và công việc mà họ đảm nhận. Mô hình 2, các DN tuyển người lao động đã được đào tạo từ các cơ sở đào tạo chuyên ngành hàng không rồi huấn luyện theo nghề và công việc mà họ đảm nhận.

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN ĐÀO TẠO NHÂN LỰC HÀNG KHÔNG

Hiện nay công tác đào tạo và huấn luyện nhân lực HK còn bộc lộ hạn chế: Các cơ sở đào tạo còn thiếu trang thiết bị để huấn luyện thực hành cho các lao động đặc thù chuyên ngành HK, đặc biệt là đào tạo người lái tàu bay, nhân viên không lưu và nhân viên bảo dưỡng, sửa chữa tàu bay; Thiếu sự gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo với các DN trong ngành trong việc đào tạo và sử dụng lao động, cũng như giữa đào tạo kiến thức chung với huấn luyện thực tế tại các DN trong ngành; Kinh nghiệm thực tế và cập nhật công nghệ mới của đội ngũ giáo viên nghề còn ít. Vì vậy cần có những giải pháp để phát triển nguồn nhân lực trong ngành HK:

Thứ nhất, cần có sự nhận thức rõ về sự khác biệt và mối liên hệ giữa công tác đào tạo và huấn luyện nhân lực hàng không để từ đó có chính sách quy hoạch và phát triển các cơ sở đào tạo và huấn luyện nhân lực hàng không mang tính tổng thể toàn ngành. Theo đó, các cơ sở đào tạo lao động HK sẽ tập trung đào tạo mang tính toàn diện, với những kiến thức và kỹ năng tổng quát để cấp bằng theo hệ thống giáo dục quốc dân, đồng thời kết hợp với huấn luyện nghiệp vụ HK. Còn các cơ sở huấn luyện lao động hàng không tại các DN sẽ tập trung vào huấn luyện nghiệp vụ, huấn luyện nghề nghiệp và công việc theo đặc thù công nghệ tại DN mình.

Thứ hai, do đầu tư cho việc trang thiết bị thực hành, phát triển đội ngũ giáo viên cho các nghề nhân lực đặc thù chuyên ngành HK đòi hỏi rất lớn, trong khi đó nhân lực chuyên ngành lại mang tính hẹp, bản thân các cơ sở đào tạo khó có thể tự đầu tư được nên Nhà nước cần xác định một số chuyên ngành HK là nghề trọng điểm để đầu tư. Trong đó, chú trọng đến các nghề có tính đặc thù cao như lái tàu bay dân dụng, kiểm soát không lưu, kỹ thuật điện tử và bảo dưỡng tàu bay…

Thứ ba, cần gắn kết giữa đào tạo với huấn luyện và thực hành, đồng thời tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo nhân lực hàng không với các DN hàng không nhằm đưa đào tạo sát với nhu cầu xã hội, gắn lý thuyết với thực tế và tận dụng thế mạnh của nhau trong việc đào tạo và huấn luyện nhân lực hàng không. Theo đó các DN với vai trò là những nhà tuyển dụng cần có kế hoạch và tiêu chuẩn tuyển dụng nhân lực ngắn hạn, trung hạn, dài hạn để cơ sở đào tạo lập kế hoạch và tiêu chuẩn tuyển sinh, đào tạo và xây dựng chuẩn đầu ra cho phù hợp.

Trong giai đoạn trước mắt, cần tăng cường sự liên kết giữa Học viện HKVN với Tổng công ty HKVN trong việc đào tạo người lái tàu bay bay cơ bản, kỹ thuật bảo dưỡng, sửa chữa tàu bay, cũng như nhân lực thương mại và khai thác; liên kết giữa Học viện HKVN với Tổng công ty quản lý bay VN trong việc đào tạo kiểm soát không lưu nói riêng và các nhân lực chuyên ngành quản lý bay nói chung; liên kết giữa Học viện HKVN với Tổng công ty Cảng HKVN trong việc đào tạo kiểm tra an ninh hàng không và các lao động hoạt động trong cảng hàng không, sân bay khác.

Thứ tư, bên cạnh việc liên kết với các DN trong ngành, các cơ sở đào tạo cũng cần tăng cường hợp tác với nước ngoài trong công tác đào tạo và huấn luyện nhân lực hàng không nhằm đào tạo nhân lực hàng không theo chương trình lượng cao, đồng thời tiếp thu những chương trình tiên tiến, chuyển giao công nghệ và cơ sở thực hành, phát triển đội ngũ giảng viên, giáo viên.

Thứ năm, Nhà nước cần tiếp tục đầu tư phát triển Học viện HKVN để giữ vai trò chủ đạo trong việc cung cấp lao động chuyên ngành HK cho ngành. Trong đó, cần tiếp tục đầu tư để hoàn thiện trung tâm đào tạo phi công cơ bản hoàn chỉnh tại Cam Ranh với quy mô 100 người/năm và xác định Học viện HKVN là cơ sở đào tạo các nghề trọng điểm chuyên ngành HK.

Nguyễn Hải Quang