Logistics cho thương mại điện tử xuyên biên giới: cơ hội “bước ra thế giới” cho doanh nghiệp Việt

Nhưng để một đơn hàng từ kho Việt Nam đi qua nhiều chặng - khai báo, trung chuyển, chuyển phát - đến tay khách nước ngoài với chi phí hợp lý và thời gian cạnh tranh, logistics trở thành “xương sống” quyết định cuộc chơi. Cơ hội “bước ra thế giới” là rất lớn, song bài toán hạ tầng, dịch vụ và chuẩn hóa vẫn còn nhiều khoảng trống cần lấp đầy.

Bùng nổ đơn hàng xuyên biên giới và “độ trễ” trong năng lực logistics

Trong vài năm gần đây, nhiều báo cáo cho thấy thương mại điện tử xuyên biên giới tại Đông Nam Á tăng trưởng hai con số mỗi năm, với sự tham gia ngày càng lớn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh cá thể. Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường năng động nhờ lực lượng doanh nhân trẻ, hệ sinh thái sản xuất đa dạng từ hàng may mặc, đồ gỗ, thủ công mỹ nghệ đến nông sản, thực phẩm chế biến. Không ít thương hiệu Việt đã có gian hàng chính thức trên Amazon, eBay, Alibaba, TikTok Shop… và tiếp cận được hàng chục thị trường chỉ sau vài năm.

Tuy nhiên, nếu đi sâu vào “ruột” của các dòng đơn hàng xuyên biên giới, có thể thấy độ chênh khá rõ giữa “phần front-end” (giao diện bán hàng, marketing số) và “phần back-end” (logistics, thanh toán, tuân thủ). Ở phía trước, doanh nghiệp rất nhanh chóng nắm bắt các công cụ chạy quảng cáo, livestream, tối ưu trang sản phẩm, xây dựng thương hiệu. Ở phía sau, không ít đơn vị vẫn loay hoay với bài toán gửi hàng lẻ từng kiện, phụ thuộc mạnh vào một vài nhà cung cấp dịch vụ, thiếu lựa chọn về tuyến, về hình thức giao nhận, về giải pháp hoàn hàng - đổi trả.

Đặc biệt, thương mại điện tử xuyên biên giới đòi hỏi tốc độ và tính dự đoán cao: khách hàng ở Mỹ, EU hay Nhật Bản đã quen với việc tra cứu trạng thái đơn hàng từng giờ, có khung thời gian giao cụ thể. Bất kỳ sự chậm trễ nào trong khâu gom hàng, thông quan, trung chuyển đều có thể nhanh chóng phản ánh thành đánh giá sao thấp, khiếu nại, hủy đơn, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín gian hàng và thứ hạng hiển thị. Điều này tạo ra áp lực rất lớn cho hạ tầng logistics phía sau - từ kho nội địa, dịch vụ xử lý đơn hàng (fulfillment), vận tải quốc tế đến mạng lưới chuyển phát cuối cùng ở nước ngoài.

Doanh nghiệp logistics Việt: từ “người chở hàng thuê” đến đối tác giải pháp xuyên biên giới

Trong bức tranh mới, vai trò của doanh nghiệp logistics nội địa không còn dừng lại ở chỗ “nhận hàng - gửi hàng” theo từng lô nhỏ lẻ, mà có cơ hội nâng cấp thành đối tác giải pháp cho cả hành trình xuyên biên giới. Thay vì để từng doanh nghiệp vừa và nhỏ tự đi tìm cách gửi hàng qua bưu điện quốc tế hoặc tự đàm phán với hãng chuyển phát, các nhà cung cấp logistics có thể thiết kế trọn gói dịch vụ “from Vietnam to the world”: từ tư vấn chọn thị trường, chuẩn hóa bao bì và nhãn mác, hướng dẫn chuẩn tuân thủ, đến cung cấp kho fulfillment gần sân bay/cảng biển và kết nối với mạng lưới đối tác tại nước đến.

Một mắt xích quan trọng là dịch vụ fulfillment chuyên cho thương mại điện tử xuyên biên giới. Thay vì để doanh nghiệp tự đóng gói từng đơn tại xưởng, một trung tâm fulfillment có thể nhận dữ liệu đơn hàng trực tiếp từ các sàn, tự động pick - pack theo chuẩn, dán nhãn, tổng hợp theo lô tối ưu, kết nối thẳng với hãng bay hoặc nhà khai thác chuyển phát. Khi khối lượng đủ lớn, doanh nghiệp logistics có thể làm việc với airlines, express integrators để có mức cước và lịch trình ổn định hơn, rút ngắn thời gian trung chuyển, đồng thời tối ưu chi phí trên mỗi đơn.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp logistics cũng có thể phát triển các giải pháp “nghịch dòng” cho hoàn hàng, đổi trả - một yếu tố ngày càng được người mua quốc tế quan tâm. Thay vì để từng đơn hàng hỏng hoặc khách không nhận phải quay ngược đường, có thể xây dựng cơ chế gom hàng trả tại kho trung gian, phân loại theo nguyên nhân, xử lý tái đóng gói, tái bán hoặc thanh lý tại chỗ. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí reverse logistics, đồng thời cho thấy sự chuyên nghiệp của nhà cung cấp dịch vụ trong mắt chủ hàng.

Để làm được như vậy, doanh nghiệp logistics nội địa cần đầu tư bài bản hơn vào công nghệ - đặc biệt là các nền tảng kết nối API với sàn thương mại điện tử, hệ thống tracking đa chặng, cổng thông tin khách hàng đồng bộ trạng thái đơn hàng theo thời gian thực. Bên cạnh đó là nâng cao năng lực tư vấn của đội ngũ: hiểu rõ quy định hải quan, thuế, kiểm dịch của từng thị trường, nắm được các chương trình ưu đãi thuế quan, các hiệp định thương mại để tư vấn tuyến, phương thức và cấu trúc đơn hàng tối ưu cho khách.

Lộ trình hoàn thiện hệ sinh thái: từ hành lang logistics đến chuẩn hóa dữ liệu và chính sách hỗ trợ

Để logistics thực sự trở thành bệ phóng cho thương mại điện tử xuyên biên giới, không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực của từng doanh nghiệp riêng lẻ. Cần một hệ sinh thái được thiết kế từ góc nhìn chuỗi cung ứng. Ở tầng hạ tầng cứng, đó là việc phát triển các hành lang logistics kết nối trực tiếp các trung tâm sản xuất - kho thương mại điện tử với sân bay quốc tế, cảng biển, cửa khẩu chính, đi kèm những tuyến vận tải ổn định với tần suất cao. Những “hành lang nhanh” giúp rút ngắn thời gian từ khi đơn hàng được chốt đến khi hàng lên tàu, lên máy bay, giảm nguy cơ ùn tắc tại các điểm trung chuyển.

Ở tầng dịch vụ, việc hình thành các cụm dịch vụ chuyên biệt cho thương mại điện tử xuyên biên giới - trong đó có kho fulfillment, trung tâm phân loại, dịch vụ khai báo điện tử, kiểm định - kiểm dịch, ngân hàng, bảo hiểm, tư vấn pháp lý - sẽ giúp doanh nghiệp nhỏ không phải tự xoay xở trong “ma trận thủ tục”. Khi mọi dịch vụ cần thiết đều hiện diện trong một “logistics park cho e-commerce”, chủ hàng chỉ cần tập trung vào sản phẩm, marketing và chăm sóc khách hàng.

Một mảnh ghép then chốt khác là chuẩn hóa dữ liệu và tích hợp hệ thống. Nếu mỗi doanh nghiệp logistics, mỗi sàn thương mại điện tử, mỗi cơ quan quản lý dùng một bộ tiêu chuẩn dữ liệu riêng, việc kết nối sẽ luôn chậm trễ, tốn chi phí “dịch - chuyển đổi”. Ngược lại, nếu các bên cùng hướng tới những chuẩn chung cho mã hàng, mã địa điểm, cấu trúc tracking, chứng từ điện tử…, dòng chảy thông tin sẽ trơn tru hơn, cho phép tự động hóa nhiều khâu như khai báo, đối soát, thanh toán.

Cuối cùng, chính sách hỗ trợ cũng đóng vai trò quan trọng. Các chương trình xúc tiến riêng cho thương mại điện tử xuyên biên giới, gói tín dụng ưu đãi cho đầu tư fulfillment, kho chuyên dụng, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ tham gia nền tảng số, đào tạo nhân lực logistics - thương mại điện tử sẽ giúp rút ngắn thời gian “học nghề” của cả hệ thống. Khi logistics được nhìn như “đòn bẩy” chứ không chỉ là chi phí, thương mại điện tử xuyên biên giới mới có thể trở thành một động lực tăng trưởng bền vững.

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra “đường cao tốc số” cho hàng Việt đi thẳng tới người tiêu dùng toàn cầu. Nhưng nếu phía sau vẫn là một hệ thống logistics chắp vá, phụ thuộc vào vài tuyến và vài nhà cung cấp dịch vụ, cơ hội ấy rất dễ trôi qua. Khi doanh nghiệp logistics nội địa dám nâng cấp vai trò từ “người chở hàng thuê” thành đối tác giải pháp, được hỗ trợ bởi hạ tầng, dữ liệu và chính sách phù hợp, logistics sẽ trở thành đòn bẩy giúp sản phẩm Việt thực sự “thoát biên”.

Trong cuộc chơi thương mại điện tử xuyên biên giới, logistics không chỉ là tuyến chi phí cần tối ưu, mà là yếu tố quyết định trải nghiệm người mua và sức cạnh tranh của hàng Việt. Bài toán không nằm ở việc thêm một vài đường bay hay tuyến tàu, mà ở việc xây dựng một hệ sinh thái gồm fulfillment, hành lang logistics, nền tảng công nghệ và chính sách hỗ trợ đồng bộ. Khi doanh nghiệp logistics Việt Nam chủ động bước lên vai trò đối tác giải pháp, cùng doanh nghiệp sản xuất - bán lẻ thiết kế hành trình đơn hàng từ Việt Nam ra thế giới, thương mại điện tử xuyên biên giới sẽ không chỉ là trào lưu nhất thời, mà trở thành một trụ cột mới của xuất khẩu.

Văn Tâm