Bất ổn địa chính trị và những lo ngại về các kịch bản “Thiên nga đen”
Toàn cảnh Kinh tế - Ngày đăng : 08:39, 06/03/2026
Mặc dù “trông có vẻ dễ đoán” khi nhìn lại, “Thiên nga đen” là những sự kiện bất ngờ hoặc không lường trước, gây gián đoạn nghiêm trọng và tổn thất kinh tế lớn. Những ví dụ điển hình gồm vụ tấn công 11/9/2001 tại Mỹ, khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và đại dịch Covid-19. Allianz Research ước tính tổng tổn thất GDP toàn cầu do đại dịch gây ra trong giai đoạn 2020–2023 vào khoảng 12.000 tỷ USD.
Không chỉ gây thiệt hại nặng nề về tài chính và hoạt động kinh doanh, các biến cố kiểu “Thiên nga đen” còn để lại hệ quả dài hạn, kéo theo những dịch chuyển về địa chính trị và xã hội trong nhiều năm sau thời điểm bùng phát. Theo phân tích mới từ Allianz Risk Barometer, hơn một nửa trong số trên 3.000 người tham gia khảo sát (51%) xác định kịch bản “Thiên nga đen” khả dĩ nhất trên phạm vi toàn cầu có thể tác động tới doanh nghiệp của họ trong 5 năm tới là tê liệt chuỗi cung ứng toàn cầu do xung đột địa chính trị, khiến dòng chảy hàng hóa và nguyên liệu bị đình trệ. Nỗi lo về mất kết nối Internet toàn cầu đứng thứ hai (47%), phản ánh mức độ nhận thức ngày càng tăng của lãnh đạo doanh nghiệp về các rủi ro an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo (AI).
Tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, người được hỏi cũng nêu tê liệt chuỗi cung ứng toàn cầu và sự cố Internet toàn cầu là hai kịch bản “Thiên nga đen” khả dĩ nhất. Kịch bản tê liệt chuỗi cung ứng được xếp hạng số 1 tại Trung Quốc và Hồng Kông, Singapore và Hàn Quốc; trong khi mất Internet toàn cầu đứng hạng số 1 tại Australia, Ấn Độ, Nhật Bản, Malaysia và Thái Lan.
Ông Thomas Lillelund, CEO Allianz Commercial, nhận định: “Dù các sự kiện ‘Thiên nga đen’ không được xem là sẽ xảy ra ngay, những kịch bản hiếm gặp nhưng tác động cực lớn này đang được đánh giá là ngày càng khả dĩ và cần được các hội đồng quản trị cân nhắc, bởi hệ quả tiềm tàng. Mức độ liên kết ngày càng cao của chuỗi cung ứng – cả vật lý lẫn số – khiến gián đoạn lan truyền nhanh hơn nhiều và có thể biến thành tổn thất lớn. Trong bối cảnh địa chính trị phân mảnh hiện nay, doanh nghiệp phải tăng cường năng lực chống chịu và quản trị rủi ro tích hợp để vượt qua ‘cơn bão hoàn hảo’ tiếp theo.”
Địa chính trị là động lực then chốt của các “Thiên nga đen”
Trong bối cảnh địa chính trị hiện tại, không bất ngờ khi kịch bản tê liệt chuỗi cung ứng do xung đột địa chính trị được xem là “Thiên nga đen” khả dĩ nhất. Các mối đe dọa từ thuế quan, chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, cùng nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng và vận tải biển do các xung đột khu vực tại Trung Đông và Nga/Ukraine đang nằm trong nhóm ưu tiên hàng đầu của nhiều hội đồng quản trị.
Allianz Research ước tính, tổng thiệt hại GDP tích lũy trong khung thời gian hai năm, nếu xảy ra một cú sốc gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu có quy mô tương tự tác động từ chiến sự tại Ukraine, có thể lên tới 1.500 tỷ USD. Thực tế, theo người trả lời khảo sát, các rủi ro liên quan đến chính trị nổi bật như một “mồi lửa” tiềm tàng dẫn tới những biến cố “Thiên nga đen”.
Trong các kịch bản khác, bất ổn chính trị và bất ổn xã hội quy mô lớn được đánh giá là kịch bản khả dĩ thứ tư trên toàn cầu (29%), đồng thời lọt nhóm ba rủi ro hàng đầu tại châu Mỹ (31%) và châu Phi – Trung Đông (41%), cũng như tại Pháp (42%). Xếp thứ ba (30%) là kịch bản sụp đổ đột ngột của một tổ chức tài chính lớn hoặc khủng hoảng nợ công, kéo theo khủng hoảng thanh khoản toàn cầu và biến động thị trường nghiêm trọng.
Allianz cũng cảnh báo, mức độ kết nối và phụ thuộc lẫn nhau của chuỗi cung ứng vật lý và số đang có thể làm tăng tính dễ tổn thương trong bối cảnh địa chính trị bất định, công nghệ phát triển nhanh và biến đổi khí hậu. Doanh nghiệp và chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng “mong manh” hơn trước các sự kiện “Thiên nga đen” do sự tập trung hoạt động kinh tế vào một số ít nhà cung cấp và sản phẩm then chốt trong các lĩnh vực như AI và dịch vụ số, bán dẫn, chế biến đất hiếm và công nghệ chuyển dịch năng lượng.
Quy mô doanh nghiệp chi phối cách nhìn nhận rủi ro
Kịch bản tê liệt chuỗi cung ứng toàn cầu do xung đột địa chính trị, khiến việc vận chuyển hàng hóa và nguyên liệu bị ngừng trệ, đứng đầu ở cả nhóm doanh nghiệp lớn (doanh thu thường niên trên 500 triệu USD, 55% lựa chọn) và nhóm doanh nghiệp quy mô vừa (doanh thu từ 100 triệu USD đến 500 triệu USD, 52%).
Ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ (doanh thu dưới 100 triệu USD) lại lo ngại nhất về tác động của mất Internet toàn cầu (45%), trong khi đây là kịch bản xếp thứ hai đối với doanh nghiệp lớn và vừa. Kịch bản “Thiên nga đen” khả dĩ thứ ba của nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ là sự sụp đổ đột ngột của một định chế tài chính lớn. Với các doanh nghiệp lớn, mối quan ngại đáng kể hơn lại nằm ở rủi ro thảm họa khí hậu đồng thời với sự cố lưới điện, chẳng hạn nắng nóng kích hoạt cháy rừng và gây mất điện diện rộng.
Các tập đoàn đa quốc gia, nhờ lợi thế ngân sách lớn và danh mục hoạt động đa dạng, thường cho rằng họ có mức độ sẵn sàng tốt hơn để giảm thiểu rủi ro của một biến cố như mất Internet diện rộng, so với các đối thủ quy mô nhỏ và vừa.
Ông Michael Bruch, Trưởng bộ phận Tư vấn rủi ro toàn cầu (Risk Consulting Advisory Services), Allianz Commercial, cho biết: “Nhận thức về ‘Thiên nga đen’ và nhu cầu xây dựng năng lực chống chịu đã gia tăng trong những năm gần đây, nhưng doanh nghiệp không bao giờ có thể chuẩn bị đầy đủ cho các sự kiện hiếm gặp nhưng tác động cực lớn như mất kết nối toàn cầu hoặc một thảm họa khí hậu không lường trước. Việc xây dựng tính linh hoạt của tổ chức, nuôi dưỡng văn hóa ‘nhạy cảm rủi ro’ và phát triển các kế hoạch ứng phó có thể mở rộng cho nhiều kịch bản vẫn là những bước đi thực tế nhất để chuẩn bị tốt hơn. Các doanh nghiệp bảo hiểm có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp tăng sức chống chịu, đặc biệt ở rủi ro an ninh mạng, đồng thời hỗ trợ ra quyết định thông tin hơn khi đánh giá và lựa chọn các nhà cung cấp then chốt.”