Xây dựng hệ sinh thái lúa gạo chặt chẽ để xuất khẩu bền vững

Chiều 4/4, tại Họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 3, phóng viên đặt câu hỏi với Bộ Nông nghiệp và Môi trường về các giải pháp đảm bảo sản xuất, xuất khẩu lúa gạo trong bối cảnh nhiều khó khăn trên bình diện quốc tế.

Trả lời vấn đề này, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nêu rõ, cơ cấu sản lượng lúa gạo của Việt Nam có 14 triệu tấn dành cho tiêu dùng, từ 7 - 9 triệu tấn dành cho chế biến, dự trữ khoảng 3.000 tấn, dùng cho chăn nuôi khoảng 3,4 triệu tấn và làm giống khoảng 1 triệu tấn, phần còn lại là xuất khẩu.

"Năm 2025, chúng ta xuất khẩu 7,9 triệu tấn, thu về trên 4,7 tỷ USD", ông Phùng Đức Tiến thông tin tại họp báo.

Liên quan đến xung đột tại khu vực Trung Đông, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nói về khó khăn liên quan đến xăng dầu, phân bón, thuốc BVTV. Ngoài ra, giá lúa hiện nay cũng đang thấp hơn so với cùng kỳ năm 2025.

Trước bối cảnh đó, ngày 11/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện 21, trong đó tập trung một số giải pháp rất cơ bản và ổn định. Điển hình là tập trung vào các chương trình khoa học công nghệ, sử dụng các giống lúa mới, sinh trưởng ngắn ngày, chất lượng cao.

Liên quan vấn đề ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đề cập đến Đề án phát triển 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở ĐBSCL và khẳng định, đây không chỉ là một chương trình sản xuất đơn thuần mà còn là giải pháp mang tính chiến lược để thực hiện cam kết của Việt Nam tại COP26 về mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Điểm đáng chú ý là đề án không giới hạn trong một khu vực mà dựa vào cơ sở khoa học, cơ sở thực tiễn để triển khai mở rộng, từ Đông Nam Bộ, Trung Bộ đến đồng bằng sông Hồng. Cách tiếp cận này nhằm tạo ra sự đồng bộ về chất lượng, sản lượng và tiêu chuẩn môi trường, qua đó nâng cao vị thế của hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Một trong những giải pháp then chốt được Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đề cập là ưu tiên sử dụng các giống lúa ngắn ngày, sinh trưởng nhanh nhưng vẫn đảm bảo chất lượng cao. Việc này không chỉ giúp tăng vòng quay sản xuất mà còn giảm rủi ro trước biến động thời tiết và thị trường, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh cho gạo Việt Nam khi xuất khẩu.

Để nâng cao giá trị gia tăng và giảm chi phí đầu vào, ngành nông nghiệp đang tập trung triển khai các quy trình canh tác hiện đại, ví dụ như giải pháp “3 giảm, 3 tăng”. Theo đó, giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón vô cơ, giảm thuốc bảo vệ thực vật; đồng thời tăng năng suất, tăng chất lượng và tăng hiệu quả kinh tế.

Song song với đó, hệ thống thủy lợi và công tác phòng chống dịch bệnh trên cây trồng luôn được duy trì trong trạng thái sẵn sàng, nhằm đảm bảo ổn định sản xuất, giữ vững chất lượng lúa gạo và góp phần hạ giá thành sản phẩm.

Một vấn đề tồn tại lâu nay là tính mùa vụ khiến nông dân rơi vào cảnh “mua đắt, bán rẻ”. Để khắc phục, Thứ trưởng cho biết ngành đang thúc đẩy nâng cao năng lực dự trữ, đẩy mạnh chế biến sâu và xây dựng hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cũng nhấn mạnh vai trò phối hợp của các bộ, ngành trong việc hỗ trợ nông nghiệp phát triển bền vững. Ngành ngân hàng đã triển khai nhiều chính sách tín dụng ưu đãi, đặc biệt là các điều chỉnh lãi suất trong năm 2024, giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa Bộ Công Thương và Bộ Tài chính trong việc cung cấp thông tin thị trường, điều tiết dự trữ và xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động giá vật tư đầu vào (như xăng dầu, phân bón) được xem là yếu tố quan trọng giúp ổn định sản xuất.

Thứ trưởng cũng ghi nhận và đánh giá cao vai trò của các cơ quan báo chí trong việc đồng hành cùng ngành nông nghiệp, kịp thời phản ánh thực tiễn và lan tỏa các mô hình hiệu quả.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến khẳng định các giải pháp hiện nay đều hướng tới mục tiêu kép, vừa giải quyết những thách thức trước mắt như biến động giá lúa gạo, áp lực cạnh tranh quốc tế; vừa xây dựng nền tảng dài hạn cho một nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại.

Trong đó, đầu tư cho nông nghiệp và giảm chi phí logistics được xác định là chìa khóa quan trọng để giải bài toán phát triển bền vững. Triết lý “căn cơ, linh hoạt và bền vững” không chỉ là định hướng trước mắt mà còn là kim chỉ nam cho quá trình tái cơ cấu toàn diện ngành lúa gạo Việt Nam trong thời gian tới.

Tùng Đinh