Phụ phí nhiên liệu không phải bài toán mặc cả, mà là bài toán thiết kế chuỗi cung ứng

Doanh nghiệp đang giải sai bài toán

Không ít doanh nghiệp hiện vẫn xử lý phụ phí nhiên liệu bằng tư duy phản ứng: mỗi khi thị trường xăng dầu tăng, họ lập tức gây sức ép lên nhà vận chuyển để giảm đơn giá cước. Cách tiếp cận này có thể đúng về mặt kỹ thuật trong ngắn hạn, nhưng còn nhiều khoảng trống về quản trị vì nó chỉ xử lý phần ngọn của vấn đề.

Yếu tố quyết định không chỉ là giá nhiên liệu tăng hay giảm, mà là doanh nghiệp đang tiêu tốn bao nhiêu năng lượng cho mỗi đơn vị hàng hóa và mức độ nhạy cảm của mô hình vận hành trước biến động đó lớn đến đâu. Khi hệ số tải thấp, mạng lưới phân tán và chuyến xe về thiếu tối ưu, doanh nghiệp đang tự phơi mình trước rủi ro nhiên liệu mà không có lớp đệm bảo vệ.

Khả năng hấp thụ biến động nằm ở thiết kế mạng lưới

Sự khác biệt giữa một chuỗi cung ứng bền vững và một mô hình dễ tổn thương nằm ở network design. Phụ phí nhiên liệu không nên được hiểu như một con số cứng, mà là kết quả tổng hợp của tần suất vận chuyển, hệ số đầy tải, năng lực khai thác chiều về và độ ổn định của kế hoạch điều độ. Vì vậy, hai doanh nghiệp cùng ngành, cùng quy mô, cùng tuyến đường vẫn có thể chênh nhau 20-30% chi phí logistics.

U&I Logistics cho thấy một cách tiếp cận có hệ thống: duy trì các tuyến cố định, tập trung trên những hành lang trọng điểm và phân bổ biến số nhiên liệu trên một tổng lượng hàng hóa đủ lớn. Khi hàng được gom đủ và lịch trình ổn định, chi phí nhiên liệu trên mỗi đơn vị hàng trở nên dễ dự báo hơn. Khi đó, phụ phí không còn là cú sốc bất ngờ mà trở thành biến số có thể đưa vào mô hình tài chính để kiểm soát.

Muốn giảm áp lực phụ phí nhiên liệu, doanh nghiệp không thể chỉ mặc cả giá cước. Cốt lõi là phải tăng hệ số đầy tải, tối ưu chuyến về, ổn định lịch trình và làm việc với đối tác có đủ quy mô để phân tán biến động trên tổng lượng hàng hóa lớn. Thiết kế mạng lưới tốt chính là cơ chế tự phòng vệ hiệu quả nhất.

Đã đến lúc xem lại chiến lược thuê ngoài logistics

Việc chọn nhà cung cấp chỉ vì mức giá rẻ nhất tại một thời điểm thường là quyết định cục bộ, dễ làm tăng tổng chi phí trong dài hạn. Khi giá dầu vượt ngưỡng dự phòng, các cấu trúc hợp tác thiếu nền tảng hấp thụ biến động sẽ nhanh chóng bộc lộ điểm yếu: dịch vụ bị cắt giảm, chuyến đi bị trì hoãn, phụ phí bị điều chỉnh đơn phương và doanh nghiệp phải gánh thêm chi phí hành chính để xử lý sự cố.

Thay vì chỉ nhìn vào đơn giá, chiến lược outsourced logistics cần đặt trọng tâm vào năng lực dự báo theo các kịch bản dầu khác nhau, độ phủ mạng lưới trên các tuyến trọng yếu và cơ chế tính phụ phí dựa trên dữ liệu tiêu thụ nhiên liệu thực tế. Cách tiếp cận này không chỉ hạn chế tình trạng “té nước theo mưa”, mà còn buộc nhà cung cấp phải đầu tư vào đội xe hiệu quả nhiên liệu và năng lực vận hành bền vững hơn.

Phụ phí nhiên liệu không nên được xem là một cú đánh từ thị trường, mà là tấm gương phản chiếu chất lượng tổ chức chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp giải đúng bài toán mạng lưới sẽ không chỉ giảm chi phí, mà còn tăng năng lực dự báo và độ bền của toàn bộ hoạt động logistics.

Minh Hùng