Cháy container: Sự cố không bắt đầu từ ngọn lửa

Thời sự - Logistics - Ngày đăng : 08:00, 24/10/2026

Một vụ cháy container thường chỉ được nhận biết khi khói và lửa xuất hiện trên tàu hoặc tại cảng. Nhưng sự cố có thể đã bắt đầu nhiều ngày trước: hàng nguy hiểm bị khai sai, bao bì không phù hợp, container đóng hàng thiếu kiểm soát hoặc các chất không tương thích bị xếp gần nhau. Năm 2026, khi quy định hàng nguy hiểm được siết chặt và công nghệ sàng lọc thông tin đặt chỗ phát triển, an toàn đòi hỏi nhận diện rủi ro sớm và xác định trách nhiệm xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Ngọn lửa thường bắt đầu từ một thông tin sai

Hội đồng Vận tải biển Thế giới (WSC), dẫn báo cáo An toàn và vận tải biển 2026 của Allianz, cho biết trung bình khoảng 17 ngày lại xảy ra một vụ cháy tàu container. Không phải mọi vụ việc đều do hàng nguy hiểm, nhưng khai sai hoặc không khai báo loại hàng này vẫn là nguyên nhân lớn có thể phòng ngừa. Container là một “hộp kín”; hãng tàu, đơn vị khai thác cảng và thuyền viên phải dựa phần lớn vào thông tin do người gửi hàng cung cấp khi đặt chỗ.

7073.jpg

Mô tả hàng quá chung chung, sai mã phân loại hoặc mã UN, hay khai hàng nguy hiểm như hàng thông thường có thể khiến các lớp kiểm soát phía sau mất tác dụng. Từ 1/1/2026, Bộ luật Hàng nguy hiểm hàng hải quốc tế (IMDG), bản năm 2024 gồm sửa đổi 42-24, bắt buộc áp dụng cho hàng nguy hiểm đóng gói vận chuyển bằng đường biển. Than củi và pin ion lithi cho thấy yêu cầu phân loại, khai báo và chuyên chở cần phù hợp với những nguy cơ rất khác nhau.

Quy định chỉ có giá trị khi dữ liệu đầu vào trung thực. WSC đã triển khai Chương trình An toàn hàng hóa, dùng công cụ số sàng lọc từ khóa, mô hình giao thương và chỉ báo rủi ro trong thông tin đặt chỗ để phát hiện lô hàng có dấu hiệu khai sai hoặc không khai báo. Việc xác minh phải bắt đầu trước khi container được tiếp nhận và xếp lên tàu, giúp ngăn rủi ro từ sớm thay vì chờ sự cố.

Đóng gói và phân cách hàng: Từ quy định đến thực hành

Khai báo đúng chưa đủ nếu container được đóng hàng sai kỹ thuật. Bao bì không tương thích với hóa chất, pin bị va đập, thùng phuy rò rỉ, hàng thiếu chèn lót, chằng buộc hoặc nguồn nhiệt đặt gần vật liệu nhạy cảm đều có thể biến lỗi nhỏ thành sự cố lớn. Khi vận chuyển qua nhiều phương thức, container chịu rung, va đập, thay đổi nhiệt độ và thời gian lưu dài. Các lỗi đóng gói có thể âm thầm tích lũy trước khi bộc lộ.

Dữ liệu WSC công bố tháng 9/2026 cho thấy cơ quan chức năng tại bảy quốc gia đã kiểm tra 93.079 đơn vị vận tải hàng hóa, như container hoặc phương tiện chở hàng, trong năm 2025. Có 9.645 đơn vị có khiếm khuyết, tương đương 10,36%. Các lỗi gồm hồ sơ, đánh dấu, dán nhãn, đóng gói và chằng buộc. Mẫu báo cáo chưa đại diện đầy đủ cho toàn cầu vì chỉ có bảy quốc gia cung cấp dữ liệu, nhưng cho thấy khoảng cách đáng kể giữa quy định và thực hành.

27169.jpg

Phân cách hàng không tương thích là lớp an toàn kế tiếp. Kế hoạch xếp tàu phải xét nhóm hàng nguy hiểm, tính tương thích, vị trí trên hay dưới boong, khoảng cách với nguồn nhiệt và khả năng tiếp cận khi ứng cứu. Khai báo sai ở đầu chuỗi khiến phần mềm và người lập kế hoạch thiếu dữ liệu để bố trí hàng đúng. Trách nhiệm cần được xác định từ người gửi hàng, đơn vị đóng hàng, giao nhận, khai thác cảng đến hãng tàu, thay vì dồn cho mắt xích cuối.

Ba lớp phòng vệ gồm: ngăn rủi ro tại nguồn bằng phân loại, khai báo, bao bì và đóng hàng đúng; chặn container bất thường trước khi xếp tàu bằng sàng lọc, kiểm tra và phân cách hàng; hạn chế hậu quả bằng bố trí hàng hợp lý, phát hiện sớm và ứng cứu phù hợp. Không lớp nào thay thế lớp nào. Bỏ qua một lớp sẽ chuyển gánh nặng sang lớp sau, khiến việc xử lý khó hơn, tốn kém hơn và hậu quả nghiêm trọng hơn.

Ba lớp phòng vệ trước nguy cơ cháy hàng hóa

Lớp thứ nhất là phòng ngừa tại nguồn: nhận diện, phân loại đúng hàng, dùng bao bì phù hợp, khai báo chính xác và đóng container đúng kỹ thuật. Đây thường là lớp ít tốn kém nhưng hiệu quả nhất. Lỗi phát hiện tại kho dễ sửa hơn nhiều so với khi container đã nằm giữa khối hàng xếp trên tàu. Hồ sơ hàng nguy hiểm phải được xem là một phần của quản trị chất lượng, thay vì thủ tục giao nhận làm vội vào cuối ngày.

28477.jpg

Lớp thứ hai là phát hiện và chặn rủi ro trước khi xếp tàu: sàng lọc thông tin đặt chỗ, đối chiếu từ khóa, xác minh mô tả hàng, kiểm tra container có dấu hiệu bất thường và áp dụng tiêu chuẩn kiểm tra thống nhất. Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ rà soát hàng triệu yêu cầu đặt chỗ. Quyết định giữ lô hàng, yêu cầu bổ sung chứng từ hay mở kiểm tra vẫn cần quy định rõ trách nhiệm và thẩm quyền phê duyệt.

Lớp thứ ba là giới hạn hậu quả khi sự cố đã xuất hiện: bố trí hàng phù hợp, phát hiện sớm, cảnh báo hiệu quả, khả năng cô lập và phương án chữa cháy đúng loại hàng. Sáng kiến đổi mới nhằm giảm cháy và tổn thất hàng hóa do TT Club cùng các hãng tàu, doanh nghiệp bảo hiểm và tổ chức ngành thúc đẩy năm 2026 tập trung rút ngắn thời gian từ khi cháy khởi phát đến khi được phát hiện. Trên tàu container ngày càng lớn, chậm vài phút có thể làm thay đổi khả năng kiểm soát đám cháy.

Cháy container thường là kết quả của nhiều quyết định trước khi cảm biến báo khói: gọi tên hàng, phân loại, đóng gói, kiểm tra và bố trí trên tàu. Giảm nguy cơ cháy vì thế cần nhận diện rủi ro sớm, giữ dữ liệu chính xác và xác định rõ trách nhiệm, bên cạnh thiết bị chữa cháy. Một dòng khai báo sai có thể dẫn đến tình huống khẩn cấp giữa đại dương. Khi từng bên hiểu và kiểm soát được nguy cơ từ phần việc của mình, an toàn mới được duy trì xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Ngọc Mai