Vận tải đường sắt cần gì để nhận thêm hàng từ đường bộ?
Thời sự - Logistics - Ngày đăng : 13:41, 26/10/2026
Chủ hàng tính chi phí từ cửa kho đến cửa kho
Trong nghiên cứu năm 2022 về lựa chọn phương thức vận tải, Diễn đàn Vận tải Quốc tế (ITF) thuộc OECD xác định chi phí, thời gian và độ tin cậy là những yếu tố quan trọng đối với chủ hàng. Vì vậy, giá cước giữa hai ga chỉ phản ánh một phần quyết định. Doanh nghiệp cần biết hàng có đến đúng lúc để duy trì sản xuất hoặc đáp ứng đơn bán hay không.
Một phương án đường sắt cần tính cả xe đưa hàng đến ga, nâng hạ, lưu bãi, chặng tàu chính và xe giao đến kho nhận. Thời gian chờ gom hàng cũng có thể làm tăng vốn nằm trong hàng tồn kho. Nếu chỉ so cước tàu với cước xe tải, khoản tiết kiệm được trình bày dễ khác với số tiền chủ hàng thực trả sau chuyến đi.
Lợi thế đường sắt thường rõ hơn khi có lượng hàng tương đối lớn, cự ly phù hợp và dòng hàng đều. Với đơn nhỏ, giao gấp hoặc địa điểm nhận phân tán, doanh nghiệp có thể vẫn cần đường bộ. Theo phân tích của Ngân hàng Thế giới năm 2022, sức cạnh tranh của đường sắt hàng hóa phụ thuộc khối lượng, khoảng cách và loại hàng, đồng thời thuận lợi hơn khi điểm gửi và nhận có kết nối đường sắt trực tiếp.
Với hàng qua bãi ga, một giải pháp đáng thử là để tàu đảm nhiệm chặng dài, còn xe tải gom và giao hàng theo lịch. Chẳng hạn, một nhà máy có lượng hàng đều mỗi tuần có thể đặt trước phần năng lực vận chuyển cần thiết. Đơn vị tổ chức phải kiểm tra lượng hàng chiều về và thời gian quay vòng phương tiện trước khi hứa mức giá ổn định. Đây là phương án cần tính toán cho từng tuyến.
Năng lực tàu hàng cần đi cùng lịch chạy ổn định
Kinh nghiệm Ấn Độ cho thấy cải thiện năng lực có thể tạo thay đổi lớn. Theo Ngân hàng Thế giới công bố tháng 8/2025, các dự án thuộc Hành lang vận tải hàng hóa chuyên dụng phía Đông đã xây dựng 1.200 km đường mới trong giai đoạn 2011–2024. Trên đoạn đầu tiên, năng lực tàu hàng hằng ngày tăng từ 32 lên hơn 130 đôi tàu. Đó là kết quả của hạ tầng chuyên dụng, không phải mức tăng mặc định cho mọi tuyến.
Đối với tuyến dùng chung cho tàu khách và tàu hàng, cần xem lại cách bố trí giờ chạy, ga tránh và thời gian dành cho bảo trì. Tăng tốc độ ở một đoạn chưa chắc rút ngắn tương ứng thời gian giao hàng nếu đoàn tàu phải chờ ở đoạn kế tiếp. Vì vậy, quyết định nâng cấp nên dựa vào nơi đang gây chậm hoặc hạn chế số chuyến của toàn tuyến.
Đầu máy, toa xe và đường trong ga cũng cần được đánh giá đồng thời. Một đoàn tàu dài hơn chỉ hữu ích khi ga tiếp nhận, chiều dài đường đón gửi và thiết bị xếp dỡ đáp ứng được. Với container, phải kiểm tra khả năng tiếp nhận của toa, điều kiện tuyến và phương án cố định hàng. Cam kết nhận thêm khối lượng cần dựa trên năng lực khai thác thực tế.
Độ tin cậy nên được đo từ lúc nhận hàng đến lúc giao xong. Chủ hàng cần được báo sớm khi chuyến tàu thay đổi, đồng thời biết phương án xử lý và thời gian dự kiến mới. Đơn vị vận tải nên theo dõi tỷ lệ giao đúng hẹn, thời gian hàng nằm tại ga và chi phí phát sinh. Những số liệu này giúp phân biệt khó khăn của tuyến với chậm trễ ở khâu giao nhận.
Trước khi chuyển hàng sang đường sắt, doanh nghiệp nên yêu cầu báo giá từ cửa kho đến cửa kho và lịch giao nhận. Bảng so sánh cần tính xe nối chuyến, nâng hạ, lưu bãi, thời gian chờ và xử lý giao chậm. Nên thử với dòng hàng đều, ghi nhận kết quả qua nhiều chuyến, rồi mới mở rộng. Chỉ tiêu quan trọng là tổng chi phí và độ tin cậy của hành trình, không riêng cước tàu.
Bãi ga và đầu mối dịch vụ quyết định việc chuyển hàng
Bãi ga là nơi nối năng lực tàu với nhu cầu doanh nghiệp. Đường vào cho xe tải, vị trí chờ, thiết bị nâng hạ và mặt bằng chứa hàng cần phù hợp với lượng hàng dự kiến. Bố trí giờ nhận hàng nên theo lịch tàu và khả năng làm việc của kho khách hàng, để hàng tránh nằm chờ qua nhiều công đoạn.
Trường hợp Yên Viên cho thấy chặng nối vẫn cần thiết. Theo thông tin đăng trên trang thông tin Đường sắt Việt Nam ngày 17/6/2026, chuyến tàu từ Tô Châu về ga Yên Viên chiều 16/6 mang 22 container, tổng trọng lượng 1.207 tấn. Sau thông quan, hàng được đưa tới các điểm nhận tại Việt Nam. Hiệu quả đối với nhà máy còn phụ thuộc khâu giao hàng tiếp theo sau khi tàu đến ga.
Về hạ tầng đầu mối, thông tin Đường sắt Việt Nam công bố tháng 3/2025 định hướng phát triển ga An Bình gắn với kho bãi, giao nhận và trung chuyển. Đây là định hướng quy hoạch, không phải bằng chứng mọi hạng mục đã hoàn thành. Khi lựa chọn điểm tập kết, doanh nghiệp vẫn cần kiểm tra điều kiện đang khai thác.
Dịch vụ cũng cần dễ mua. Đường sắt Việt Nam thông báo triển khai sàn giao dịch vận tải hàng hóa từ ngày 10/8/2024, cho phép tìm thông tin tuyến, loại tàu, giá và đăng ký vận chuyển. Bước tiếp theo nên là báo giá trọn hành trình, xác nhận thời hạn nhận hàng và chỉ rõ một đầu mối xử lý phát sinh.
Với doanh nghiệp muốn thử chuyển hàng, nên chọn một dòng hàng đều, đo tổng chi phí và thời gian giao nhận qua một số chuyến, rồi mới mở rộng. Hợp đồng cần làm rõ trách nhiệm tại từng lần bàn giao, cách xử lý giao chậm và bằng chứng tình trạng hàng. Kết quả thử phải bao gồm cả chuyến thuận lợi lẫn chuyến phát sinh chậm trễ để phản ánh đúng chất lượng dịch vụ.
Đường sắt có thể mở rộng thị phần bằng những dịch vụ phù hợp với nhịp sản xuất và phân phối. Đầu tư tuyến và phương tiện cần đi cùng bãi ga, kết nối đường bộ và cam kết giao nhận có thể kiểm chứng. Khi chủ hàng mua được một hành trình hoàn chỉnh với chi phí rõ ràng, họ có cơ sở để chuyển hàng thường xuyên. Khối lượng chuyển sang đường sắt nên được xem là kết quả của chất lượng dịch vụ đó.