Siết chặt kiểm soát trị giá hải quan mùa cao điểm Tết 2027: Doanh nghiệp cần làm gì?
Thời sự - Logistics - Ngày đăng : 13:24, 19/11/2026
Đặc thù rủi ro của nhóm hàng tiêu dùng nhập khẩu
Khác với các nhóm nguyên liệu phục vụ sản xuất thông thường, hàng tiêu dùng nhập khẩu chịu sự giám sát rất chặt chẽ về trị giá hải quan. Phần lớn các mặt hàng này có thể chịu mức thuế suất đáng kể tùy mặt hàng và chính sách thuế, một số mặt hàng như rượu, bia còn chịu thêm thuế tiêu thụ đặc biệt. Do đó, trị giá tính thuế là căn cứ trực tiếp quyết định số thuế phải nộp ngân sách nhà nước, đồng thời cũng là khâu dễ phát sinh nghi vấn khai thấp giá nhằm giảm nghĩa vụ thuế. Chỉ cần mức giá khai báo thấp hơn thực tế một tỷ lệ nhỏ đối với một lô hàng rượu nhập khẩu hay mỹ phẩm cũng tạo ra khoản chênh lệch thuế đáng kể. Vì vậy, các mặt hàng này đều thuộc Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu rủi ro về trị giá và bị đối chiếu trực tiếp với cơ sở dữ liệu giá của cơ quan hải quan. Khi mức giá khai báo thấp hơn giá tham chiếu, lô hàng sẽ bị đánh dấu nghi vấn và chuyển sang quy trình tham vấn.

Yếu tố thứ hai là áp lực thời vụ. Nhu cầu tiêu dùng dịp Tết tập trung khối lượng hàng hóa lớn trong một khoảng thời gian ngắn. Nếu một lô hàng phát sinh vướng mắc về tiến độ giải phóng hàng để chờ hoàn tất tham vấn trị giá, doanh nghiệp không chỉ phát sinh chi phí lưu kho bãi mà còn đối mặt với nguy cơ chậm trễ kế hoạch phân phối ra thị trường. Đây là thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng đối với nhóm hàng bánh kẹo có hạn sử dụng ngắn hoặc các bộ quà tặng mỹ phẩm sản xuất riêng cho dịp Tết.
Yếu tố thứ ba là cấu trúc giá thương mại phức tạp. Nhiều doanh nghiệp nhập khẩu mua hàng từ công ty mẹ ở nước ngoài, hưởng chính sách chiết khấu thương mại cuối năm hoặc áp dụng giá chuyển nhượng nội bộ. Đây đều là những mức giá giao dịch hợp lệ nhưng thường thấp hơn mặt bằng giá trên hệ thống dữ liệu tham chiếu, nên rất dễ bị đặt nghi vấn ngay cả khi doanh nghiệp khai báo trung thực. Nếu chỉ nhập liệu theo đơn giá ghi trên hóa đơn thương mại mà thiếu bước thẩm định trước, doanh nghiệp dễ rơi vào thế bị động khi phát sinh vướng mắc tại cửa khẩu.

Cần tập trung chuẩn hóa hệ thống chứng từ
Công văn số 24083/CHQ-NVTHQ không chỉ yêu cầu siết chặt công tác tham vấn, mà còn bắt buộc các chi cục hải quan cập nhật đầy đủ kết quả kiểm tra, tham vấn và xác định trị giá lên Hệ thống quản lý dữ liệu giá tính thuế (GTT02) theo Quyết định số 181/QĐ-CHQ ngày 28/01/2026 và Quyết định số 1018/QĐ-CHQ ngày 22/06/2026. Điều này cho thấy cơ chế kiểm soát và đối chiếu trị giá hải quan đã được số hóa, siết chặt đồng bộ trên toàn hệ thống. Nếu doanh nghiệp không chứng minh được tính hợp lệ của mức giá khai báo trong thời hạn tham vấn (tối đa 30 ngày kể từ ngày giải phóng hàng hóa hoặc ngày đưa hàng hóa về bảo quản), cơ quan hải quan sẽ bác bỏ trị giá khai báo, thực hiện xác định lại trị giá hải quan và ban hành quyết định ấn định thuế bổ sung hoặc áp dụng các bước xử lý tương ứng với từng tình huống.

Do điểm nghẽn cốt lõi nằm ở khả năng chứng minh tính hợp lệ của mức giá thay vì khâu vận tải, giải pháp hiệu quả phải bắt đầu từ việc chuẩn hóa hệ thống chứng từ. Quy trình này cần tập trung vào ba trọng tâm:
Thứ nhất, rà soát toàn bộ danh mục hàng hóa nhập khẩu của doanh nghiệp theo mã HS, đối chiếu trực tiếp với Danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu rủi ro về trị giá và mức giá tham chiếu hiện hành nhằm nhận diện sớm những lô hàng có nguy cơ cao bị đánh dấu nghi vấn.
Thứ hai, chuẩn hóa bộ chứng từ thương mại quốc tế nhằm chứng minh đầy đủ trị giá giao dịch thực tế, bao gồm: hợp đồng ngoại thương, hóa đơn thương mại, chứng từ thanh toán qua ngân hàng, chứng từ cước vận tải và bảo hiểm quốc tế, tài liệu giải trình mối quan hệ đặc biệt giữa các bên cùng văn bản thỏa thuận các khoản chiết khấu thương mại. Sự đồng bộ này bảo đảm mức giá khai báo có đủ cơ sở pháp lý vững chắc trong quá trình tham vấn.
Thứ ba, chủ động thực hiện thủ tục giải phóng hàng có bảo lãnh thuế và hoàn tất quy trình tham vấn đúng thời hạn quy định, tránh tình trạng hàng hóa lưu bãi kéo dài tại cảng hoặc bị ấn định thuế bổ sung.
Thông qua dịch vụ đại lý thủ tục hải quan gắn liền với tư vấn trị giá và chuẩn hóa chứng từ, đội ngũ chuyên trách của U&I Logistics hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện bộ hồ sơ trị giá ngay từ khâu thông quan, giúp các lô hàng tiêu dùng được giải phóng kịp thời, đáp ứng yêu cầu phân phối mùa cao điểm.

Điều kiện để giải pháp tạo ra giá trị thật
Không phải doanh nghiệp nào cũng đạt được mức độ bảo vệ như nhau khi áp dụng quy trình này. Giải pháp chỉ phát huy hiệu quả thực tế khi đáp ứng ba điều kiện tiên quyết:
Điều kiện thứ nhất, mang tính nguyên tắc, là mức giá khai báo phải trung thực và có cơ sở chứng minh rõ ràng. Mục tiêu của công tác chuẩn hóa hồ sơ là bảo vệ trị giá giao dịch thực tế bằng chứng từ hợp lệ, không phải biện minh cho hành vi cố tình khai thấp giá nhằm giảm thuế. Đối với các trường hợp khai báo gian lận, không một bộ hồ sơ giải trình nào có thể hợp thức hóa trước cơ quan hải quan.
Điều kiện thứ hai là chuỗi chứng từ thương mại phải đầy đủ và thống nhất xuyên suốt từ hợp đồng ngoại thương đến chứng từ thanh toán qua ngân hàng, bởi bản chất của quy trình tham vấn chính là kiểm tra tính đồng nhất và sự khớp nối logic của toàn bộ chuỗi chứng từ này.

Điều kiện thứ ba là sự chuẩn bị chủ động trước mùa cao điểm, thay vì đợi đến khi lô hàng bị hệ thống đánh dấu nghi vấn. Một bộ hồ sơ được thẩm định sẵn luôn có sức thuyết phục cao hơn nhiều so với việc bổ sung giải trình khi hàng hóa đã lưu bãi và quỹ thời gian phục vụ thị trường Tết ngày càng thu hẹp.
Đối với các doanh nghiệp đang có kế hoạch rà soát danh mục hàng hóa và bộ chứng từ trị giá trước cao điểm Tết 2027, một buổi trao đổi chuyên sâu cùng đội ngũ chuyên gia của U&I Logistics sẽ giúp nhận diện sớm những lô hàng có nguy cơ cao bị tham vấn cũng như các thiếu sót tiềm ẩn trong hồ sơ khai báo.