"Cách nhìn mở" của doanh nghiệp bán lẻ Việt

(Vietnam Logistics Review) Ngành bán lẻ Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường có tốc độ phát triển ấn tượng và hấp dẫn trên thế giới. Doanh thu và số lượng cơ sở bán lẻ liên tục tăng trưởng trong nhiều năm và có triển vọng phát triển.

Thực trạng bán lẻ Việt Nam

Theo khảo sát các DN bán lẻ về nguồn gốc của DN bán lẻ tham gia, của Hiệp hội Bán lẻ Việt Nam (AVR) trong khoảng thời gian tháng 3-4.2016 trên phạm vi toàn quốc, thì DN 100% vốn tư nhân trong nước chiếm 78%, DN có vốn FDI 5%, DN có vốn Nhà nước chiếm 15%, các loại hình khác là 2%.

Về quy mô lao động, bán lẻ thuộc nhóm ngành sử dụng nhiều lao động. Theo số liệu từ Hiệp hội Bán lẻ Việt Nam, số lao động sử dụng trong DN bán lẻ từ 10-50 người chiếm 37%, dưới 10 người 30%, từ 50-200 người 14%, trên 700 người 10%, từ 200-400 người 7%, từ 400-700 người 2%. Tuy nhiên, về mô hình kinh doanh thì bán lẻ Việt Nam đa số thuộc các mô hình truyền thống (cửa hàng chuyên doanh chiếm 42%, cửa hàng tạp hóa 10%...). Với số lượng điểm bán lẻ tổ chức theo chuỗi với quy mô cải thiện dần, chỉ có 1 điểm bán lẻ chiếm 44%, có trên 25 điểm bán lẻ 8%, có từ 16-25 điểm 5%, từ 11-15 điểm 7%, từ 8-10 điểm 3%, từ 6-7 điểm 10%, và từ 4-5 điểm 7%.

Về nguồn cung hàng hóa lớn nhất chủ yếu là hàng nội địa, 46% là mua trực tiếp từ nhà sản xuất nội địa, bán sản phẩm do DN tự sản xuất 12%, 13% là mua hàng từ đơn vị trung gian nhập khẩu, sản xuất theo thương hiệu riêng 1%, và hàng nhập khẩu chiếm một tỷ lệ không nhỏ trong nguồn hàng của DN bán lẻ với 19%.

Theo đánh giá của các chuyên gia thì lực lượng lao động ngành bán lẻ tuy dồi dào nhưng chất lượng chưa đảm bảo. Cụ thể, khi khảo sát về tiếp cận nguồn lao động cho bán lẻ của Hiệp hội AVR, không cản trở là 44%, cản trở nhiều 11%, cản trở một chút là 27% và tương đối cản trở là 18%.

Các yếu tố gây cản trở trong việc tiếp cận mặt bằng kinh doanh, như giá thuê mặt bằng và chính sách về quản lý thị trường, thuế, đang gây khó khăn cho thị trường bán lẻ nói chung. Song song, khả năng tiếp cận nguồn vốn thấp, không có các gói vay thiết kế riêng phù hợp với kinh doanh bán lẻ.

Triển vọng ngành bán lẻ

Theo điều tra về đánh giá của DN về triển vọng phát triển của các mô hình bán lẻ trong 3-5 năm tới, chỉ số kỳ vọng nhiều nhất là vào mô hình bán lẻ hiện đại, bán lẻ online chiếm 93,94%, siêu thị tổng hợp 91,01%, trung tâm mua sắm là 88,17%, siêu thị chuyên doanh 83,54%, cửa hàng tiện ích 79,17%, cửa hàng chuyên doanh 74,63%, bán lẻ qua truyền hình 70,69%, cửa hàng tạp hóa là 55,26%, và chợ truyền thống là 46,88%.

Tương lai ngành bán lẻ thuộc về cả DN nội địa và FDI ở tất cả các mô hình bán lẻ. Trong cạnh tranh với các nhà bán lẻ nước ngoài ở phần lớn các mô hình bán lẻ, theo khảo sát thì các DN nội địa khá tự tin, đặc biệt là ở các mô hình truyền thống. Về chợ truyền thống, cửa hàng tạp hóa, cửa hàng chuyên doanh, cửa hàng tiện ích, bán lẻ trực tuyến, thì DN nội địa cạnh tranh ngang ngửa và có ưu thế hơn FDI. Cũng theo đánh giá về năng lực cạnh tranh của DN nội địa về hiểu tâm lý người tiêu dùng, giá cả bán lẻ, tìm nguồn cung hàng hóa, chất lượng phục vụ tại các điểm bán,… được đánh giá là có ưu thế hơn so với DN FDI.

Về vai trò của các nhà bán lẻ nước ngoài, có sự gia tăng đột biến về số lượng các nhà bán lẻ nước ngoài, như các thương vụ M&A, cơ sở bán lẻ mới của FDI, DN bán lẻ nội địa có cách nhìn nhận tích cực và rất mở về ảnh hưởng của FDI đến DN bán lẻ. Bình thường, vừa tích cực, vừa tiêu cực 36%, không ảnh hưởng gì 25%, ảnh hưởng rất tích cực 7%, ảnh hưởng tiêu cực 6%, ảnh hưởng rất tiêu cực 2%. Doanh nghiệp bán lẻ đánh giá tác động của FDI có xu hướng tích cực hơn, không như các nhận định về việc thị trường bán lẻ Việt sẽ thua trên sân nhà. 78,31% DN Việt cho rằng FDI sẽ khiến thị trường bán lẻ sôi động lên, 89,16% cho rằng sẽ học hỏi được cách quản trị của các DN bán lẻ FDI, và sẽ tuyển được nhân sự được đào tạo bởi FDI. Tuy nhiên, DN Việt cũng đánh giá lợi thế của DN FDI về việc thu hút nhân sự tốt hơn DN nội địa với 93,65%, 94,03% cho rằng FDI thu hút khách hàng của DN nội địa, 68,25% cũng cho rằng FDI sẽ thuê hết các địa điểm đẹp.