Kinh tế Việt Nam 2017: Rộn ràng sắc Xuân

(Vietnam Logistics Review)Năm 2016 đã ập đến Việt Nam với nhiều khó khăn chồng chất như thảm họa về môi trường, hạn hán, ngập lụt xảy ra khắp nơi... Bên cạnh đó, những thách thức cũ như nợ công, nợ xấu... vẫn là một trở ngại lớn. Mặc dù vậy, VN đã thoát qua năm 2016 với những thành tựu kinh tế khá ấn tượng. Đây được xem là bước tạo đà cho cho nền kinh tế năm mới 2017 - VN sẽ có bước ổn định và bứt phá đi lên.

Ấn tượng từ cải cách

Năm 2016, ấn tượng kinh tế VN đến từ 4 kỷ lục về dự trữ ngoại hối, số doanh nghiệp (DN) mới thành lập, thu hút đầu tư nước ngoài và tăng trưởng trong khu vực dịch vụ. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) năm 2016 ước tính tăng khoảng 6,21% so với năm 2015, GDP bình quân đầu người ước tính đạt 48,6 triệu đồng, tương đương 2.215 USD, tăng 106 USD so với năm 2015. Tuy tăng trưởng năm 2016 không đạt mục tiêu 6,7% như Quốc hội đề ra, nhưng đây là kết quả khả quan và đứng hàng thứ 3 về tốc độ tăng trưởng GDP trong nhóm các quốc gia châu Á đang phát triển, chỉ sau Ấn Độ và Trung Quốc. Đặc biệt, trong năm 2016, thu ngân sách tăng, dự trữ ngoại hối của VN đạt 41 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay.

Đặc biệt, trong năm 2016 đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của khu vực DN. Nhằm thúc đẩy DN mở rộng phát triển sản xuất - kinh doanh, Thủ tướng đã chỉ đạo phải giảm tối đa giấy phép con trong số 7.000 điều kiện kinh doanh. Với việc ban hành 50 Nghị định có hiệu lực từ 01.7.2016, 3.000 giấy phép con đã được bãi bỏ, cải thiện một bước môi trường kinh doanh cho các DN tư nhân. Thủ tướng đã khẳng định chủ trương xây dựng Chính phủ kiến tạo, liêm chính, thực hiện công khai, minh bạch trong bộ máy Nhà nước, coi kinh tế tư nhân là một động lực cho sự phát triển và đẩy mạnh cải cách, cổ phần hóa DNNN. Với sự quan tâm đặc biệt của Thủ tướng, năm 2016 đã có trên 110.000 DN thành lập mới, là năm đầu tiên số DN mới đăng ký vượt mốc 100.000, hướng tới đạt 1 triệu DN hoạt động vào năm 2020 và 2 triệu DN vào năm 2030.

Nghị quyết 35/NQ-CP về hỗ trợ và phát triển DN đến năm 2020 của Chính phủ, được đánh giá khá toàn diện, nhưng cũng rất cụ thể, và có thời hạn rõ ràng cho các công việc cần làm của các cơ quan của Chính phủ. Cụ thể là Bộ Tài chính thì liên quan đến việc giảm thuế, cả thuế thu nhập cá nhân và thu nhập DN, hay như với Bộ Tài nguyên và Môi trường là nghiên cứu sửa đổi các quy định về đất đai theo hướng hỗ trợ DN. Tất cả đều theo hướng giảm chi phí kinh doanh (cả trực tiếp như các chi phí kể trên hay gián tiếp thông qua việc cải cách thủ tục hành chính). Nghị quyết nêu rõ, mục tiêu đến năm 2020, xây dựng DNVN có năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững, cả nước có ít nhất 1 triệu DN hoạt động, trong đó có các DN có quy mô lớn, nguồn lực mạnh. Khu vực kinh tế tư nhân VN đóng góp khoảng 48 - 49% GDP, khoảng 49% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp khoảng 30 - 35% GDP. Năng suất lao động xã hội tăng khoảng 5%/ năm. Hàng năm, có khoảng 30 - 35% DNVN có hoạt động đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 19/2016/NQ-CP về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia hai năm 2016 - 2017, định hướng đến năm 2020, được xem là bước đột phá trong cải cách thể chế. Theo đó, mục tiêu đến năm 2020, môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh đạt mức trung bình của các nước ASEAN 3 trên một số chỉ tiêu thông lệ quốc tế. Có thể nói cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh là nội dung có ý nghĩa quyết định đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Năm nay, ngành du lịch có một năm đạt nhiều kỷ lục, với tổng thu từ khách du lịch ước đạt 400.000 tỷ đồng. Lượng khách quốc tế đến ước đạt trên 10 triệu lượt và 62 triệu lượt khách nội địa. Trong đó, lượng khách quốc tế tăng trưởng ấn tượng nhất, tăng đến 2 triệu lượt so với năm ngoái. Tổng thu từ khách du lịch cũng tăng đến 62.000 tỉ đồng. Lượng khách và tổng thu từ khách du lịch đã về đích trước 4 năm so với mục tiêu đặt ra trong Chiến lược Phát triển du lịch VN đến năm 2020, tầm nhìn năm 2030.

Kỳ vọng trong hội nhập

Mùa xuân 2017 đã về trong không khí rộn ràng, tươi vui và hy vọng. Sự cải thiện của nhiều nền kinh tế trên thế giới như Hoa Kỳ, các nước có nhập khẩu dầu, cùng với diễn biến mới nhất về tình hình đầu tư vào VN của các tập đoàn lớn trên thế giới... là một tín hiệu tốt cho triển vọng kinh tế VN năm 2017. Bên cạnh đó, tiến trình tái cơ cấu kinh tế, cải cách thể chế thông thoáng hơn, đã giúp cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia và tăng khả năng thu hút đầu tư..., tạo thêm sự kỳ vọng kinh tế VN sẽ có nhiều khởi sắc. Theo đó, tăng trưởng kinh tế sẽ được cải thiện khá nhờ giá năng lượng và nông sản thế giới được dự báo phục hồi, tạo xung lực mới cho khu vực kinh tế tư nhân. Khu vực này sẽ trở thành động lực chính của năm 2017. Chính vì vậy, tăng trưởng kinh tế năm 2017 có khả năng đạt mức 6,7%.

Tuy vậy, cũng có không ít thử thách đang chờ đón, nếu không chủ động ứng phó, chậm chạp cải cách thể chế, tái cấu trúc nền kinh tế, sẽ khó đạt yêu cầu, có khi bị sụt giảm tăng trưởng. Đó là việc thương mại toàn cầu chưa có dấu hiệu cải thiện. Bên cạnh đó, làn sóng bảo hộ hàng trong nước của nhiều quốc gia đang trỗi dậy, tạo sức ép cạnh tranh gay gắt đối với sản xuất và xuất khẩu trong nước. Ngoài ra, khu vực nông nghiệp tăng trưởng chậm, nền kinh tế vẫn chủ yếu dựa vào khu vực FDI, tiến trình tái cơ cấu trên nhiều lĩnh vực còn chậm. Hệ thống tài chính vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực ngân hàng, khả năng giảm lãi suất cho vay bị hạn chế bởi vấn đề nợ xấu..., đặt ra nhiều thách thức cho mục tiêu phát triển kinh tế trong năm 2017.

Một yếu tố khác đang được chú ý là nợ công của VN hiện đã tiến sát mức trần mà Quốc hội cho phép (65% GDP). Con số này đang sẽ tác động lên tăng trưởng GDP của VN, nhất là thời buổi USD lên giá trên toàn cầu. Hiện tượng này không phải chỉ mang đến tác động tiêu cực cho các nền kinh tế mới nổi như VN.

Tuy xu hướng đồng USD tăng giá sẽ còn kéo dài trong năm 2017, nhưng rõ ràng với lượng ngoại hối tăng lên suốt thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã đủ lực để xử lý các biến động về tỷ giá. Và, tất nhiên những lo ngại về xu hướng tăng lên của nợ công so với GDP là hợp lý.

Vấn đề hiện nay của nợ công VN là khoản nợ đáo hạn hằng năm phải trả so với nguồn thu của ngân sách, chứ không phải tổng số nợ công hiện đã chiếm bao nhiêu phần trăm GDP. Bởi, với một nước đang phát triển như VN, nguồn thu ngân sách hiện chỉ đủ để chi thường xuyên. Nếu không đi vay, thì không có vốn đầu tư cho hạ tầng. Vì thế, điều cần quan tâm hơn là hiệu quả sử dụng vốn vay.

Vấn đề lớn nhất của VN vẫn là những hạn chế nội tại của nền kinh tế. Cụ thể, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu diễn ra còn chậm, năng suất lao động thấp, khả năng cạnh tranh yếu kém.

Năm 2017, thị trường VN hứa hẹn còn có thêm nguồn ngoại tệ bổ sung từ các đợt thoái vốn Nhà nước khỏi nhiều DN lớn như Vinamilk, Sabeco... Nguồn ngoại tệ này, có thể lên đến 6-7 tỷ USD. Đây là yếu tố quan trọng, giữ cho tỷ giá VND ở mức ổn định so với USD. Trong khi đó, các dư địa từ tái cơ cấu nền kinh tế, cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh được Chính phủ quyết liệt chỉ đạo thực hiện trong năm 2016 sẽ phát huy hiệu quả nhiều hơn trong năm 2017.

Bên cạnh đó là những hiệu ứng tích cực do các hiệp định thương mại được ký kết đưa lại, sẽ làm cho tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế cao hơn nhiều so với giai đoạn trước. Vấn đề là VN cần tiếp tục thực hiện đúng lộ trình và khai thác có hiệu quả các FTA đã ký kết và đi vào thực thi. Cân nhắc việc tham gia, đàm phán và mức độ cam kết trong các FTA mới, nhằm bảo đảm duy trì không gian chính sách cần thiết cho phát triển các ngành sản xuất trong nước, đặc biệt là các ngành trọng điểm.

Mãi nhìn vào những con số, giả thiết bởi những cơ hội và thách thức sẽ đến trong năm 2017 mà ta đã quên mất đi niềm tin. Niềm tin trong mỗi người dân, mỗi công chức vào thực thi chính sách, sẽ làm nên kỳ tích. Bất chợt tôi nhận ra rằng, hơi xuân như đang lướt nhẹ nhàng qua từng con phố, bay trên những con đường, hòa vào dòng người hối hả một cách chậm rãi, để mọi người cảm nhận được mùa xuân đang về.