Vấn đề đặt ra là: mô hình hiệp hội như thế nào sẽ thực sự giúp doanh nghiệp Việt Nam “lớn lên” trong chuỗi cung ứng khu vực, thay vì chỉ dừng ở vai trò hình thức?
Từ phản biện chính sách đến đồng kiến tạo “sân chơi” mới
Trong bối cảnh Việt Nam tham gia hàng loạt FTA thế hệ mới, tiêu chuẩn về logistics, hải quan, vận tải xuyên biên giới liên tục được nâng lên, doanh nghiệp đơn lẻ rất khó theo kịp thay đổi nếu thiếu một “đầu mối” tập hợp tiếng nói chung. Hiệp hội ngành nghề chính là nơi tổng hợp vướng mắc từ doanh nghiệp, chuyển hóa thành kiến nghị chính sách, đồng thời tham gia phản biện các dự thảo quy định liên quan đến vận tải, cảng biển, hải quan, kho bãi, thương mại điện tử xuyên biên giới.
Không dừng lại ở vai trò “góp ý văn bản”, hiệp hội còn có thể cùng cơ quan quản lý đồng kiến tạo các sáng kiến mới: thí điểm cơ chế một cửa tại cảng, xây dựng chuẩn dữ liệu dùng chung trong chuỗi cung ứng, thiết kế chương trình “logistics xanh”, “hành lang an toàn” cho vận tải đa phương thức, hay đề xuất chính sách tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư kho, đội tàu, công nghệ số. Khi tiếng nói của hiệp hội được lắng nghe, lợi ích không chỉ dành cho hội viên, mà lan tỏa tới cả hệ sinh thái.
Một hiệp hội mạnh là hiệp hội biết “nói tiếng nói của dữ liệu”. Thay vì chỉ kiến nghị chung chung, hiệp hội logistics – vận tải có thể thu thập, tổng hợp dữ liệu thực tế: thời gian thông quan, chi phí cảng bãi, tỉ lệ xe chạy rỗng, tắc nghẽn tại các cửa ngõ… để làm căn cứ đối thoại với cơ quan quản lý. Khi kiến nghị đi kèm với số liệu và giải pháp, khả năng chính sách đi vào thực tiễn sẽ cao hơn nhiều.
Liên kết - chia sẻ giữa doanh nghiệp: từ “đi một mình” đến “đi cùng nhau”
Trong thị trường logistics, không ít doanh nghiệp xem nhau là đối thủ cạnh tranh trực tiếp và ngần ngại chia sẻ thông tin. Tuy nhiên, với áp lực hội nhập, ESG, chuyển đổi số và yêu cầu chất lượng dịch vụ ngày càng cao từ khách hàng, việc “mạnh ai nấy làm” sẽ khiến doanh nghiệp nhỏ – vừa khó tiếp cận đơn hàng lớn, khó đầu tư công nghệ, càng khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực.
Hiệp hội chính là nơi giúp định hình văn hóa “cạnh tranh trong hợp tác”. Thông qua các ban chuyên môn, câu lạc bộ, hiệp hội có thể tổ chức diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm, kết nối đối tác, hình thành các liên minh dịch vụ theo tuyến, theo ngành hàng; xây dựng bộ quy tắc ứng xử cạnh tranh lành mạnh. Ở cấp độ cao hơn, hiệp hội đứng ra làm “nhạc trưởng” cho những dự án chung: nền tảng dữ liệu dùng chung, cổng thông tin đấu thầu vận tải, chương trình đào tạo nhân lực ngành, chuẩn ESG cho doanh nghiệp hội viên.
Mô hình vận hành hiệu quả: chuyên nghiệp hóa bộ máy, định danh giá trị cho hội viên
Để thực sự trở thành “cánh tay nối dài” của doanh nghiệp, bản thân hiệp hội cũng cần được vận hành theo hướng chuyên nghiệp hơn. Trước hết là minh bạch về tôn chỉ, chiến lược, kế hoạch hành động; có bộ máy văn phòng đủ mạnh, đội ngũ chuyên gia am hiểu chuyên môn và kỹ năng vận động chính sách, đối ngoại, truyền thông.
Thứ hai, hiệp hội cần định danh rõ giá trị mang lại cho hội viên: tham gia sẽ được gì ngoài “tờ giấy chứng nhận”? Đó có thể là quyền tiếp cận thông tin, dữ liệu chuyên sâu; cơ hội tham gia đoàn xúc tiến thương mại – đầu tư; chương trình tư vấn pháp lý, thuế, hải quan; ưu đãi khi tham gia khóa đào tạo, hội thảo; cơ chế “bàn tròn” để cùng đối thoại với cơ quan quản lý và đối tác quốc tế. Khi giá trị cho hội viên được cụ thể hóa, doanh nghiệp sẽ chủ động tham gia, đồng hành và đóng góp.
Hiệp hội logistics – vận tải chỉ thực sự có “trọng lượng” khi vừa là đối tác tin cậy của Nhà nước, vừa là người đồng hành gần gũi của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi một mô hình vận hành cân bằng: đủ độc lập để phản biện, nhưng đủ hợp tác để cùng kiến tạo; đủ chuyên nghiệp để làm việc với đối tác quốc tế, nhưng vẫn giữ được tiếng nói chân thực từ cộng đồng doanh nghiệp trong nước.
Trong hành trình nâng sức cạnh tranh logistics Việt Nam, hiệp hội ngành nghề không nên chỉ dừng ở vai trò tổ chức sự kiện, cấp chứng nhận hay thu hội phí, mà cần trở thành “hạ tầng mềm” cho cả hệ sinh thái: nơi dữ liệu được kết nối, tiếng nói doanh nghiệp được lắng nghe, sáng kiến được thử nghiệm và tri thức được lan tỏa. Khi doanh nghiệp và hiệp hội cùng nhìn về một hướng – lấy năng lực cạnh tranh của chuỗi cung ứng Việt Nam làm mục tiêu chung – thì mỗi chính sách, mỗi dự án hợp tác, mỗi chương trình đào tạo sẽ có cơ hội tạo ra tác động lớn hơn, bền vững hơn cho toàn ngành.
