Quang cảnh buổi làm việc (Ảnh: Phương Thúy)
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn Nghệ An, hệ thống thủy lợi nam nằm về phía Đông Nam của tỉnh bao gồm diện tích tự nhiên của các huyện Nam Đàn, Hưng Nguyên, Nghi Lộc, TP.Vinh và TX. Cửa Lò với tổng diện tích là 82.431,1 ha. Trong đó, TP. Vinh là trung tâm kinh tế - xã hội của tỉnh đang được mở rộng và phát triển thành trung tâm kinh tế - xã hội của vùng Bắc Trung Bộ; các huyện Nam Đàn, Hưng Nguyên, Nghi Lộc là 1 trong 2 vùng sản xuất lúa nước lớn nhất của tỉnh Nghệ An và TX.Cửa Lò lại là một địa điểm du lịch nổi tiếng của tỉnh Nghệ An.
Đến nay, qua quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống thủy lợi Nam là hệ thống thủy lợi lớn thứ 2 của Tỉnh Nghệ An (sau hệ thống thủy lợi Bắc Nghệ An) với vai trò: Cung cấp nước tưới cho 24.400 ha đất canh tác nông nghiệp; tạo nguồn cấp nước sinh hoạt, cấp nước cho nuôi trồng thủy sản, cấp nước cho phát triển công nghiệp, du lịch của 5 huyện, thị xã thuộc tỉnh Nghệ An (Nam Đàn, Hưng Nguyên, Nghi Lộc, thị xã Cửa Lò và Thành phố Vinh). Tiêu thoát lũ cho 71.447ha đất tự nhiên, trong đó có 27.537 ha đất sản xuất nông nghiệp thuộc 5 huyện, thị xã của tỉnh Nghệ An; hạn chế thiệt hại do lũ lụt gây ra cho 5 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Nghệ An.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, cống đầu mối Nam Đàn 1 và 2 không lấy đủ nước vào hệ thống theo thiết kế do gần đây mực nước trên sông Lam ngày càng xuống thấp. Hệ thống kênh dẫn chính sau cống Nam Đàn 1 và 2 không đảm bảo khả năng; các trạm bơm lấy nước trên các kênh dẫn đã xuống cấp. Hệ thống kênh dẫn nước kết hợp tiêu thoát lũ trong hệ thống bị bồi lấp, nhiều vị trí bị co hẹp cục bộ gây nên tình trạng ách tắc, ngập úng vào mùa mưa lũ. Khu vực phía Đông Nam huyện Hưng Nguyên và khu vực phía Nam thành phố Vinh là địa hình thấp trũng, thuộc các khu vực phải tiêu thoát lũ bằng động lực trong khi đó các trạm bơm tiêu chưa đảm bảo công suất, hệ thống kênh thu gom nước chưa đảm bảo, các hồ điều hòa trước các trạm bơm có quy mô nhỏ nên khu vực này thường xuyên xẩy ra ngập úng khi có mưa lớn...
Với hiện trạng cấp nước của hệ thống thủy lợi Nam còn nhiều hạn chế như trên, cùng với tác động của diễn biến thời tiết cực đoan gần đây đã gây ra những khó khăn vô cùng lớn cho phát triển sản xuất nông nghiệp, lấy nước phục vụ sinh hoạt và các hoạt động dùng nước khác cho toàn khu vực 5 địa phương nói trên. Đặc biệt những năm gần đây thiệt hại do hạn hán gây ra cho vùng Nam - Hưng - Nghi là rất lớn, cụ thể năm 2020 diện tích bị khô hạn toàn vùng là 4.488,03 ha. Những hạn chế về khả năng tiêu thoát lũ những năm vừa qua cũng có tác động vô cùng lớn đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là vụ hè thu vào những năm khi lũ tiểu mãn đến sớm. Bên cạnh đó, tình trạng ngập úng do hạn chế về quy mô của các công trình tiêu động lực còn gây thiệt hại vô cùng lớn cho đời sống và hoạt động kinh tế khu vực thành phố Vinh trong những năm vừa qua.
Để khắc phục tình trạng nói trên thì việc xây dựng công trình dâng nước trên sông Lam và nâng cấp hệ thống thủy lợi Nam là hết sức cấp bách và cần thiết.
Một công trình thủy lợi tại Nghệ An (Ảnh: Hồ Long)
Thông qua buổi làm việc này, UBND tỉnh Nghệ An đã đề xuất với đoàn chuyên gia của JICA dự án khôi phục, nâng cấp hệ thống thủy lợi Nam và các giải pháp chống ngập cho TP.Vinh với tổng mức đầu tư của cả 2 hợp phần là 5.000 tỷ đồng, trong đó dự án khôi phục, nâng cấp hệ thống thủy lợi Nam dự kiến có tổng mức đầu tư 3.500 tỷ đồng và dự án chống ngập cho TP.Vinh là 1.500 tỷ đồng.
Mục tiêu của việc đầu tư thực hiện 2 hợp phần này nhằm đảm bảo an ninh nguồn nước trên sông Lam; nâng cao mực nước để đảm bảo cấp nước tưới tiêu cho 42.000 ha (ổn định nguồn nước tưới 24.400 ha đất canh tác); tăng khả năng chống hạn hệ thống thủy lợi Nam - Hưng - Nghi và TP. Vinh vào mùa kiệt; Tạo nguồn cấp cho phát triển công nghiệp, du lịch. Nâng cao khả năng tiêu thoát lũ, hạn chế thiệt hại do lũ lụt gây ra cho khu vực Nam - Hưng - Nghi và trung tâm TP.Vinh.
Trong đó, dự kiến bao gồm các hạng mục như: Xây dựng công trình đầu mối trên sông Lam; Nâng cấp hệ thống các kênh dẫn nước kết hợp tiêu thoát lũ; xây dựng hệ thống các trạm bơm cấp nước tưới; Xây dựng, nâng cấp, sửa chữa cống tiêu, kết hợp ngăn mặn, giữ ngọt; Xây dựng đập dâng sông Cấm; các hệ thống kênh tiêu thoát lũ cho TP.Vinh.
Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Hoàng Nghĩa Hiếu khẳng định, thời gian qua các dự án của JICA trên địa bàn tỉnh đã thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Nghệ An. Ông Hoàng Nghĩa Hiếu mong muốn trong thời gian tới, JICA và tỉnh Nghệ An sẽ tiếp tục phối hợp nghiên cứu và hỗ trợ Nghệ An thực hiện các hợp phần của dự án.
