Truy xuất nguồn gốc bắt đầu từ thửa đất
EUDR bao gồm bò, ca cao, cà phê, cọ dầu, cao su, đậu tương, gỗ và sản phẩm thuộc Phụ lục I. Đơn vị đưa hàng lần đầu ra thị trường EU hoặc xuất khẩu từ EU phải thẩm định để bảo đảm sản phẩm không gây mất rừng và được sản xuất hợp pháp tại nước xuất xứ.
Mốc là 31/12/2020. Nguyên liệu không được sản xuất trên đất bị phá rừng sau ngày này; gỗ còn phải đáp ứng điều kiện không gây suy thoái rừng. Lịch sử sử dụng đất trở thành căn cứ xét điều kiện tiếp cận thị trường.
Đơn vị chịu trách nhiệm phải thu thập vị trí địa lý của mọi thửa đất sản xuất nguyên liệu, kèm thời gian sản xuất. Tọa độ vĩ độ, kinh độ cần ít nhất sáu chữ số thập phân. Thửa đất trên 4 ha, trừ trường hợp chăn nuôi bò, phải được mô tả bằng đa giác đủ điểm xác định ranh giới.
Khó khăn nằm ở khâu gom nguyên liệu. Một container cà phê có thể chứa hàng của nhiều hộ; cao su qua nhiều điểm thu mua; gỗ từ nhiều nguồn. Nếu nguyên liệu đến từ nhiều thửa đất, hồ sơ truy xuất phải bao quát tất cả thửa đất liên quan.
Hệ thống cần nối mã thửa đất, người sản xuất, nhà cung cấp với lô thu hoạch, lô nhập kho, lô chế biến và lô xuất khẩu. Khi hàng bị trộn mà liên kết với dữ liệu nguồn bị mất, doanh nghiệp có thể không đáp ứng quy định dù chất lượng sản phẩm vẫn đạt yêu cầu.
Rủi ro thấp vẫn cần thông tin tọa độ
Việt Nam được EU xếp nhóm rủi ro thấp. Đơn vị chỉ sử dụng nguyên liệu từ nhóm này có thể thẩm định theo thủ tục đơn giản sau khi xem xét mức độ phức tạp của chuỗi, nguy cơ lách quy định hoặc trộn nguồn. Nếu đủ điều kiện, họ được miễn bước đánh giá, giảm thiểu rủi ro theo Điều 10–11.
Thủ tục đơn giản vẫn yêu cầu thu thập thông tin theo Điều 9: tọa độ, nước sản xuất, nhà cung cấp, thời gian sản xuất và bằng chứng về tính hợp pháp, không gây mất rừng. Nếu có thông tin cho thấy nguy cơ không tuân thủ, đơn vị phải đánh giá và giảm thiểu rủi ro đầy đủ.
Sửa đổi cuối năm 2025 tập trung nghĩa vụ nộp bản kê khai thẩm định vào đơn vị đưa hàng lần đầu ra thị trường EU hoặc xuất khẩu từ EU. Các đơn vị, thương nhân ở khâu sau được giảm kê khai lặp lại. Bên mua trực tiếp phải lưu mã tham chiếu được chuyển giao; thông tin có căn cứ về vi phạm vẫn phải được xử lý.
Chủ thể sản xuất ban đầu quy mô siêu nhỏ hoặc nhỏ tại nước rủi ro thấp, đáp ứng điều kiện riêng, có thể nộp một bản kê khai đơn giản và cập nhật khi thông tin thay đổi đáng kể. Địa chỉ bưu chính xác định rõ vị trí có thể thay tọa độ. Cơ chế này không miễn nghĩa vụ chung cho mọi nông hộ, nhà xuất khẩu Việt Nam.
EUDR áp dụng từ 30/12/2026 cho doanh nghiệp lớn, vừa và nhóm siêu nhỏ, nhỏ trước đây thuộc Quy định Gỗ của EU (EUTR). Phần lớn doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ còn lại có hạn đến 30/6/2027. Thời gian này cần dành cho xây dựng hệ thống dữ liệu, lập bản đồ vùng sản xuất.
Mỗi lô hàng thuộc EUDR cần hồ sơ nguồn gốc gồm mã và tọa độ thửa đất, người sản xuất, nhà cung cấp, thời gian sản xuất, lô nguyên liệu, lô chế biến, mã lô vận chuyển và bằng chứng sản xuất hợp pháp, không phá rừng sau 31/12/2020. Với chuỗi nhiều điểm thu mua, khó khăn là duy trì liên kết giữa tọa độ và hàng hóa qua khâu gom hàng, chế biến, lưu kho, xuất khẩu, để vẫn truy được nguồn khi các lô bị gộp.
Việt Nam cần nối bản đồ vùng trồng với dữ liệu logistics
Cà phê, gỗ và cao su là các ngành Việt Nam chịu tác động trực tiếp. Năm 2026, Phái đoàn EU công bố nghiên cứu về truy xuất cà phê, gỗ, mức độ sẵn sàng EUDR, ngành cao su và bản đồ độ che phủ rừng. Các tài liệu hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị dữ liệu.
Chuỗi cà phê thường phân tán qua nông hộ, người thu gom, hợp tác xã, cơ sở chế biến, thương nhân và nhà xuất khẩu. Mỗi lần gom hàng có thể làm đứt liên kết giữa lô nguyên liệu với bản đồ thửa đất. Mã lô cần xác định nguồn từng lô xuất khẩu.
Cao su dễ bị trộn nguồn vì mủ nước hoặc mủ đông qua nhiều điểm thu mua trước nhà máy. Lô sản xuất phải lưu đầy đủ nguồn nguyên liệu, thay vì chỉ ghi cơ sở chế biến. EU đã sửa Phụ lục I năm 2026, loại một số sản phẩm cao su khỏi phạm vi. Cần rà mã phân loại hàng hóa (HS) trước khi xây quy trình tuân thủ.
Ngành gỗ có cơ sở truy xuất từ Hệ thống bảo đảm gỗ hợp pháp Việt Nam và cơ chế thương mại gỗ với EU. EUDR bổ sung bằng chứng vị trí địa lý, điều kiện không phá rừng, suy thoái rừng. Hồ sơ cần nối với thửa đất, ngày khai thác và quá trình sản xuất. Chứng nhận rừng hỗ trợ chứng minh, không thay nghĩa vụ EUDR.
Đơn vị logistics thuê ngoài và giao nhận có thể không trực tiếp chịu nghĩa vụ thẩm định EUDR, nhưng giữ dữ liệu lô kho, đóng hàng, số container, niêm phong, đặt chỗ và trung chuyển. Để đối chiếu lô vận chuyển với lô sản xuất, dữ liệu này cần nối với hệ thống truy xuất, tránh nằm rời trong phần mềm vận tải hay thư điện tử.
Doanh nghiệp có thể quy định mọi lô hàng phải truy được nguồn: chỉ đưa vào sản xuất, xuất khẩu khi đủ mã nhận diện nguyên liệu đầu vào; chỉ gộp lô khi giữ đủ thông tin nguồn. Nếu đổi nhà cung cấp hoặc thửa đất, hồ sơ tuân thủ phải được cập nhật trước khi thực hiện.
Năm 2026, Ủy ban châu Âu cập nhật danh mục sản phẩm và hệ thống thông tin EUDR. Doanh nghiệp cần quản lý phiên bản danh mục, mã HS và dữ liệu bắt buộc. Sản phẩm vẫn phải hợp pháp, không gây mất rừng, đủ thông tin truy xuất để đơn vị thẩm định chứng minh tuân thủ.
Số container, vận đơn và chứng từ thương mại chưa đủ xác định nguồn gốc hàng thuộc EUDR. Hồ sơ lô hàng phải nối tới thửa đất sản xuất, giữ được liên kết qua từng lần thu mua, chế biến và vận chuyển.
Phân loại rủi ro thấp là lợi thế của Việt Nam, nhưng doanh nghiệp vẫn cần quản lý dữ liệu. Kết nối tọa độ, mã lô và hồ sơ pháp lý tạo chuỗi bằng chứng từ nông trại tới cảng, hỗ trợ duy trì quyền tiếp cận thị trường EU.
