Khi giá đồng tăng, động cơ trộm cắp cũng tăng theo
Năm 2026, giá đồng ở mức cao. Reuters ghi nhận cuối tháng 8, giá đồng kỳ hạn ba tháng trên Sở Giao dịch Kim loại London (LME) đạt 14.343 USD/tấn, sát kỷ lục; tháng 9 tiếp tục lập đỉnh mới. Xe chở 20-25 tấn đồng có thể mang hàng trị giá vài trăm nghìn USD, làm tăng rủi ro chuyến hàng.
Theo TT Club, số hồ sơ yêu cầu bồi thường do trộm đồng tăng từ 2 vụ năm 2016 lên 37 vụ năm 2025, hơn 18 lần; giá trị bồi thường năm 2025 cao khoảng 25 lần so với 2016. Đồng cũng là mặt hàng bị trộm nhiều nhất trong dữ liệu năm 2025, cho thấy rủi ro mang tính hệ thống.
Đồng hấp dẫn không chỉ vì giá. Đồng tấm, đồng cuộn, dây cáp và phế liệu dễ bán lại; có thể bị cắt, nấu lại hoặc trộn với nguồn hợp pháp, khiến việc truy xuất nguồn gốc khó khăn. Nhiều dạng đồng vì thế khó nhận diện hơn hàng hóa có số định danh riêng.
CargoNet ghi nhận trong quý II/2026, số vụ trộm kim loại tăng từ 54 lên 80, đồng vẫn bị nhắm tới nhiều nhất. Tổng số vụ phạm tội liên quan đến hàng hóa giảm nhưng thiệt hại tăng mạnh: tội phạm tập trung hơn vào những lô có giá trị cao trên mỗi đơn vị khối lượng.
Đánh giá rủi ro vận chuyển đồng phải cập nhật liên tục. Tuyến quen thuộc vẫn cần tăng bảo vệ khi giá tăng, xuất hiện điểm trộm cắp mới hoặc thị trường phế liệu sôi động. Mức bảo vệ phải tương xứng với giá trị hàng và tình hình tội phạm khi vận chuyển.
Điểm yếu lớn nhất nằm trên đường và tại các lần bàn giao
TT Club cho biết 80% hồ sơ yêu cầu bồi thường do trộm hàng năm 2025 xảy ra trên đường bộ. Đồng thường qua điểm dừng, bãi đỗ, kho trung chuyển và khu công nghiệp. Chờ ngoài cổng, nghỉ không kiểm soát hoặc đổi tài xế thiếu xác minh đều có thể tạo cơ hội trộm cắp.
Phá cửa xe và rạch bạt vẫn phổ biến tại bãi đỗ thiếu an ninh. Tuy nhiên, đơn vị vận tải giả mạo chiếm 32% hồ sơ của TT Club năm 2025, còn 14% có dấu hiệu người nội bộ tiếp tay. Quy trình xuất hàng thiếu xác thực có thể nguy hiểm ngang bãi xe không được bảo vệ.
Hành trình cần hạn chế dừng chờ không cần thiết: phê duyệt tuyến, chọn trước bãi đỗ an toàn, quy định không dừng ở chặng nhạy cảm và bố trí tiếp nhận xe đến sớm. Những khoảng dừng chờ thiếu phân định trách nhiệm bảo quản hàng thường dễ bị khai thác.
Thiết bị phải tương xứng với giá trị hàng. TT Club khuyến nghị sơ-mi rơ-moóc kín, thành cứng, nhiều thiết bị định vị vệ tinh (GPS) giấu trên xe và trong hàng, cùng giám sát liên tục. Với lô lớn, vùng giám sát điện tử, cảm biến cửa và trung tâm giám sát phản ứng khi xe lệch tuyến giúp phát hiện sớm.
Trước khi xuất hàng, cần xác minh tài xế, xe đầu kéo, sơ-mi rơ-moóc, mã nhận hàng và mã đặt chỗ. Thay đổi phút cuối về xe, người điều phối hoặc điểm giao phải được kiểm tra qua cuộc gọi độc lập; có quyền tạm giữ lô hàng. Giấy tờ trông hợp lệ chưa đủ để mở cửa kho.
Lô đồng rủi ro cao cần sáu lớp bảo vệ: thẩm định nhà vận tải; xác minh tài xế và xe; duyệt tuyến, bãi đỗ; dùng thùng kín, thành cứng, kiểm soát niêm phong; định vị, cảnh báo lệch tuyến liên tục; xác minh bàn giao, tạm giữ khi bất thường. Các lớp phải phối hợp: thiết bị định vị không bù được nhà vận tải giả mạo; kho an toàn không bù được thời gian dừng chờ thiếu kiểm soát.
Dòng đồng lớn cần tiêu chuẩn an ninh cao hơn
Việt Nam dùng đồng trong dây điện, thiết bị điện, điện tử, động cơ và nhiều chuỗi sản xuất. Theo Hải quan, đến 15/6/2026, Việt Nam nhập khẩu 236.385 tấn đồng, trị giá khoảng 3,23 tỷ USD. Quy mô này đòi hỏi đánh giá rủi ro riêng khi vận chuyển, lưu kho đồng.
Rủi ro không dừng ở cảng. Sau thông quan, đồng đi bằng xe tải tới nhà máy, kho trung chuyển hoặc cơ sở gia công, qua khu công nghiệp, trạm dừng và bãi thuê ngoài. Nếu bảo vệ chỉ tập trung tại cảng hoặc kho chính, chặng đường bộ vẫn có thể yếu nhất.
Doanh nghiệp nên phân loại lô đồng theo giá trị có nguy cơ tổn thất, thay vì chỉ theo trọng lượng. Đồng tấm, đồng cuộn, thanh đồng kéo dây, phế liệu hàm lượng cao và bán thành phẩm cần mức bảo vệ khác nhau. Lô giá trị lớn có thể dùng nhà vận tải đã thẩm định, hai tài xế, hộ tống hoặc giám sát liên tục.
Kho và nhà máy cần siết quyền tiếp cận hàng. Phế liệu đồng từ sản xuất có thể thất thoát dần mà không tạo vụ trộm lớn. Cân đầu vào-đầu ra, ghi hình khu phế liệu, phân quyền ra vào, đối soát theo ca và kiểm tra bất thường giúp giảm trộm vặt, ngăn người nội bộ tiếp tay.
Bảo hiểm phải phản ánh đúng rủi ro. Khi giá đồng tăng, cần rà soát giá trị được bảo hiểm, mức khấu trừ, điều kiện bảo đảm an ninh và giới hạn bảo hiểm theo tuyến. Giá tăng từ khi ký hợp đồng có thể khiến số tiền bảo hiểm thiếu hụt hoặc biện pháp bảo vệ không còn tương xứng.
Thông tin trộm đồng cần cập nhật hằng ngày. Nhà cung cấp dịch vụ logistics, đơn vị giao nhận, chủ hàng, nhà vận tải và kho cần chia sẻ cảnh báo sự cố, điểm nóng trên tuyến và chỉ dẫn nhận hàng đáng ngờ. Bảo vệ đồng đòi hỏi phối hợp mua hàng, vận tải, kho, công nghệ thông tin, bảo hiểm và quản lý.
Đồng đỏ trở thành “hàng nóng” vì giá trị, tính thanh khoản và vai trò chiến lược tăng nhanh hơn mức bảo vệ ban đầu của nhiều chuỗi vận tải.
Khi vật liệu thông dụng trở thành hàng hóa có rủi ro cao, logistics phải tối ưu cả chi phí mỗi tấn và khả năng ngăn tổn thất. Lợi thế cạnh tranh là đưa hàng đến nơi, bảo toàn giá trị, duy trì kiểm soát hàng hóa và giữ niềm tin khách hàng.
