Đường thủy nội địa: đưa container từ đồng bằng đến cảng đúng hẹn

Luồng tuyến phải phù hợp với phương tiện và lịch vận chuyển

Tuyến sông ngắn trên bản đồ chưa chắc giao hàng nhanh. Đơn vị vận tải cần kiểm tra độ sâu luồng, tĩnh không cầu, vị trí quay trở và điều kiện cập bến. Tĩnh không là khoảng trống dưới cầu, cần đối chiếu với chiều cao sà lan sau khi xếp container và mực nước lúc đi qua.

Ngày 21/6/2024, Ngân hàng Thế giới phê duyệt khoản tín dụng 107 triệu USD cho Dự án Phát triển các hành lang đường thủy và logistics khu vực phía Nam. Theo thông báo, nâng cấp hành lang Đông–Tây dự kiến rút ngắn khoảng 30% cự ly vận chuyển giữa Cần Thơ và Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là lợi ích kỳ vọng của dự án, chưa phải kết quả khai thác.

Thông tin chuẩn bị mời thầu trên trang Ngân hàng Thế giới năm 2026 nêu các gói cải thiện kênh Chợ Lách, Rạch Kỳ Hôn, Rạch Lá, sông Mang Thít và sông Trà Ôn. Nguồn mô tả phạm vi dự kiến và việc lấy ý kiến trước đấu thầu. Doanh nghiệp cần kiểm tra điều kiện hiện có trước khi cam kết giao hàng, thay vì dựa vào năng lực sau nâng cấp.

Mực nước ảnh hưởng lượng hàng mỗi chuyến. Trong thông cáo ngày 10/9/2026, Ủy ban Trung ương về giao thông thủy sông Rhine (CCNR) cho biết nước thấp làm giảm khả năng chở hàng dù giao thông chưa gián đoạn hoàn toàn. Kinh nghiệm này gợi ý tính năng lực theo điều kiện thực tế: tuyến vẫn thông không có nghĩa sà lan luôn chở đủ tải.

Với từng tuyến, nên lập lịch theo thời gian chạy và thời điểm có thể qua cầu, vào bến an toàn. Khi điều kiện thay đổi, người điều hành cần tính lại lượng hàng tiếp nhận và báo sớm cho chủ hàng. Phương án dự phòng bằng đường bộ chỉ hữu ích khi còn đủ thời gian tổ chức xe đưa container vào cảng trước hạn.

Gom hàng và phối hợp giờ làm hàng tại cảng

Để duy trì chuyến sà lan đều, có thể gom container của nhiều doanh nghiệp qua một cảng sông phù hợp. Chờ đủ hàng quá lâu sẽ làm mất lợi thế lịch trình. Đơn vị tổ chức nên xác định lượng hàng tối thiểu để chạy chuyến, hạn nhận container và cách xử lý khi đăng ký giảm. Chủ hàng nhờ đó biết chuyến đã có lịch hay còn chờ gom hàng.

Theo giới thiệu của Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn, Cảng Tân Cảng – Cát Lái có bến riêng chuyên tiếp nhận sà lan và đóng hàng gạo. Đây là ví dụ về hạ tầng giao nhận đường thủy. Nhưng có bến chưa đủ để bảo đảm container được làm hàng ngay khi đến; kế hoạch tiếp nhận cần gắn với thiết bị nâng hạ, mặt bằng bãi và lịch khai thác của cảng.

Cảng Rotterdam công bố ngày 22/2/2024 rằng các tàu tham gia Nextlogic, hệ thống phối hợp lịch làm hàng cho vận tải container nội địa, có thời gian ở cảng trung bình giảm tới 20%. Kết quả áp dụng cho nhóm tham gia tại Rotterdam. Bài học có thể tham khảo là phối hợp lịch giữa bến và đơn vị vận tải; mức giảm này không phải dự báo tự động cho cảng Việt Nam.

Các bên nên thống nhất giờ sà lan đến, lượng container giao nhận và thời gian hoàn thành tại từng bến. Nếu chuyến ghé nhiều bến, cần tính cả thời gian di chuyển và chờ. Đổi thứ tự ghé bến có thể giúp một lô hàng kịp hạn, nhưng phải kiểm tra tác động đến các lô còn lại trên cùng phương tiện.

Với container xuất khẩu, sà lan đến cảng chưa có nghĩa là hoàn tất tiếp nhận hàng. Kế hoạch cần chừa thời gian cho dỡ container, bàn giao, xử lý sai lệch và các thủ tục liên quan. Chủ hàng nên nhận được một hạn giao tại cảng sông phù hợp với chuyến tàu biển đã đặt, cùng đầu mối thông báo khi hành trình có nguy cơ trễ.

Trước khi đặt chuyến sà lan, chủ hàng cần xác nhận tuyến đi, điều kiện qua cầu, lượng hàng được nhận và lịch làm hàng tại cảng đích. Hạn giao container ở cảng sông phải đủ sớm để đáp ứng hạn nhận hàng của chuyến tàu biển. Báo giá nên gồm xe gom, nâng hạ và lưu bãi. Cần thỏa thuận thời điểm kích hoạt phương án dự phòng, để quyết định chuyển sang đường bộ còn có thể thực hiện kịp.

Chọn dòng hàng và tính hiệu quả cả hành trình

So sánh sà lan với xe tải cần cùng điểm gửi và yêu cầu giao nhận. Ngoài cước đường thủy, phải tính xe đưa hàng đến cảng sông, nâng hạ, lưu bãi và các khoản phát sinh ở cảng đích. Nếu chậm khiến lỡ chuyến tàu biển, chi phí chờ chuyến tiếp theo có thể làm thay đổi kết quả so sánh. Cước chặng sông thấp chưa đủ để quyết định chuyển hàng.

Dòng hàng có sản lượng tương đối đều và thời hạn giao phù hợp là lựa chọn nên xem xét trước. Với đơn gấp hoặc hàng phân tán, có thể kết hợp sà lan cho phần ổn định và xe tải cho phần cần linh hoạt. Cách phân bổ nên dựa vào kế hoạch xuất hàng thực tế, tránh đặt mục tiêu chuyển toàn bộ container sang đường thủy ngay từ đầu.

Thử nghiệm nên theo dõi nhiều chuyến, ghi riêng thời gian chờ ở cảng sông, thời gian chạy và thời gian bàn giao tại cảng đích. Cần tính cả chuyến thuận lợi lẫn chuyến bị ảnh hưởng bởi mực nước hoặc lịch tiếp nhận. Tỷ lệ container vào cảng đúng hạn, tổng chi phí và số lần chuyển sang xe tải giúp đánh giá chất lượng dịch vụ.

Đầu tư cảng sông cần xem đường vào, bãi chờ xe và khả năng phục vụ vùng sản xuất. Thiết bị nâng hạ tốt vẫn không giúp giao nhanh nếu xe gom trễ giờ. So sánh phát thải cần tính nhiên liệu và lượng hàng thực chở trên cả hành trình, gồm chặng xe tải, trước khi công bố kết quả cho khách hàng.

Đường thủy nội địa có thể nhận thêm container khi đáp ứng lịch xuất hàng. Cải thiện luồng tuyến cần đi cùng gom hàng, phối hợp giờ làm hàng và kết nối đường bộ tại cảng sông. Chi phí và thời hạn được kiểm chứng sẽ giúp chủ hàng đưa sà lan vào kế hoạch vận chuyển thường xuyên.