Thị trường các-bon gắn với chuyển đổi và hội nhập
Diễn đàn "Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường các-bon" diễn ra ngày 17/4 tại Hà Nội do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, với sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT) và chương trình Aus4Growth.
Phát biểu khai mạc, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI cho biết: Nền kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi. Trong đó, chuyển đổi xanh trở thành điều kiện để doanh nghiệp tham gia thị trường quốc tế.
Theo ông Hoàng Quang Phòng, các định hướng từ Nghị quyết số 57-NQ/TW, 59-NQ/TW và 68-NQ/TW đã xác định khoa học công nghệ, hội nhập và kinh tế tư nhân là các yếu tố quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.
Với vai trò đại diện cộng đồng doanh nghiệp, VCCI được giao nhiệm vụ phối hợp với các bộ, ngành để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường các-bon, bao gồm hoạt động đào tạo, kiểm kê khí nhà kính và kết nối quốc tế.
Thị trường các-bon được xác định không chỉ là cơ chế chi trả phát thải mà còn là nơi ghi nhận các doanh nghiệp áp dụng công nghệ sạch. Tín chỉ các-bon được xem là kết quả của đổi mới và có giá trị kinh tế.
"Tham gia thị trường giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng uy tín và tiếp cận nguồn tài chính xanh, tuy nhiên cần tuân thủ quy định pháp luật. Chúng tôi cũng kỳ vọng nhận được những ý kiến phản hồi thẳng thắn từ phía doanh nghiệp về những khó khăn trong kiểm kê khí nhà kính, trong việc tiếp cận hạn ngạch phát thải. Những ý kiến này sẽ được VCCI tổng hợp để khuyến nghị tới các cơ quan có thẩm quyền, nhằm hoàn thiện khung pháp lý minh bạch, thân thiện với doanh nghiệp và nhà đầu tư", ông Hoàng Quang Phòng chia sẻ.
Bà Cecilia Brennan, Tham tán Kinh tế, Đại sứ quán Australia, Đại diện Bộ Thương mại và Ngoại giao Australia cho rằng, Việt Nam đã đạt tiến triển trong xây dựng nền tảng pháp lý cho thị trường các-bon và đang chuyển sang giai đoạn triển khai.
Bà Cecilia Brennan cho hay: Australia đã hỗ trợ Việt Nam thông qua nhiều chương trình, trong đó có đầu tư gần 10 triệu AUD qua nền tảng hợp tác doanh nghiệp và các dự án liên quan đến sản xuất lúa phát thải thấp.
Ngoài ra, các chương trình hợp tác tài chính khí hậu, đổi mới sáng tạo và hỗ trợ doanh nghiệp cũng được triển khai nhằm phát triển hệ sinh thái thị trường các-bon.
Hoàn thiện pháp lý, chuẩn bị vận hành thị trường
Ông Phạm Nam Hưng - Đại diện Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Việt Nam đã chuẩn bị nền tảng để vận hành thị trường các-bon gắn với mục tiêu giảm phát thải. Chính phủ đã ban hành các nghị định như Nghị định 119/2025/NĐ-CP, Nghị định 29/2026/NĐ-CP và Nghị định 112/2026/NĐ-CP nhằm xây dựng hành lang pháp lý cho thị trường.
Thị trường được xây dựng trên 3 trụ cột gồm hạn ngạch phát thải, tín chỉ các-bon trong nước và cơ chế trao đổi quốc tế. Giai đoạn 2026-2028 là giai đoạn thí điểm nhằm giúp doanh nghiệp làm quen với cơ chế thị trường và để cơ quan quản lý hoàn thiện hệ thống.
Sau giai đoạn này, Chính phủ sẽ đánh giá để quyết định vận hành chính thức và khả năng kết nối quốc tế.
Còn ông Đỗ Thanh Lâm, Đại diện Vụ Pháp chế - Bộ Tài chính cho biết, việc vận hành sàn giao dịch các-bon phải đảm bảo minh bạch, công bằng và kiểm soát rủi ro.
Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội sẽ cung cấp dịch vụ giao dịch, trong khi Tổng Công ty Lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam đảm nhận lưu ký và thanh toán.
Có 3 nhóm tín chỉ được phép giao dịch gồm tín chỉ trong nước, tín chỉ theo cơ chế quốc tế và tín chỉ theo cơ chế của Thỏa thuận Paris. Trong giai đoạn thí điểm đến hết năm 2028, các dịch vụ hạ tầng sẽ không thu phí để hỗ trợ các chủ thể tham gia. Các doanh nghiệp được khuyến nghị chủ động chuẩn bị về pháp lý, quản trị và hạ tầng kỹ thuật, đồng thời xây dựng chiến lược giao dịch phù hợp.
Ông Lachlan Simpson, Tham tán, Đại sứ quán Australia, đại diện Bộ Biến đổi Khí hậu, Năng lượng, Môi trường và Nước chia sẻ, kinh nghiệm của Australia cho thấy thị trường các-bon không thể được xây dựng trong một sớm một chiều, mà cần phát triển theo thời gian thông qua các cách tiếp cận chính sách khác nhau.
Ông Simpson cho rằng, bài học cần lưu ý là thể chế, lộ trình triển khai và tính tin cậy quan trọng hơn bất kỳ thiết kế chính sách đơn lẻ nào.
Hiện nay, thị trường các-bon đã trở thành một cấu phần quan trọng của hệ thống kinh tế toàn cầu khi không chỉ gắn với các cam kết khí hậu mà còn liên quan trực tiếp đến thương mại và tài chính.
Tuy nhiên, ông Simpson nhận định thách thức lớn hiện nay không phải là nhu cầu, mà là nguồn cung tín chỉ các-bon có độ tin cậy cao, được bảo đảm bởi các hệ thống quản lý chặt chẽ.
Australia không áp dụng một mô hình duy nhất, mà trải qua nhiều giai đoạn điều chỉnh chính sách. Dù có nhiều thay đổi, nền tảng cốt lõi, bao gồm quản trị, hệ thống báo cáo phát thải và khung pháp lý luôn được duy trì ổn định. Ông Simpson nhấn mạnh: Chính những yếu tố này tạo dựng niềm tin thị trường và đảm bảo tính bền vững. Australia đã chuyển từ các hệ thống cấp bang sang khung quốc gia, từ cơ chế định giá các-bon sang Quỹ Giảm phát thải, và hiện nay là Cơ chế Safeguard tập trung vào các cơ sở phát thải lớn.
"Chính sách của Australia nhắm đến việc giảm phát thải tại các cơ sở phát thải nhiều nhất của quốc gia này như cơ sở khai thác mỏ, sản xuất dầu khí, sản xuất công nghiệp, vận tải và xử lý chất thải", ông Lachlan Simpson chia sẻ.
