Ezhou Huahu và “Con đường tơ lụa trên không”: Trung Quốc dựng lại bản đồ logistics tốc độ cao

Lời Tòa soạn
Trong kỷ nguyên “chuỗi cung ứng chạy theo giờ”, logistics hàng không đang được tái định nghĩa như một “nhà máy thời gian” của thương mại số. Loạt 5 kỳ của VLR lần theo mạch Ezhou Huahu - mô hình hub hàng hóa tích hợp bonded/FTZ và phân loại e-commerce, đến Liège - cửa ngõ châu Âu thiên về hiệu suất, rồi trở về bài toán Việt Nam: Long Thành, e-commerce, đội bay hàng hóa, và “tăng trưởng sạch” dựa trên kỷ luật C/O và tín nhiệm xuất xứ có thể kiểm chứng.

Ezhou – Vũ Hán: “não và tim” gặp “đôi cánh” của cụm logitech

Về địa lý hành chính, Ezhou là một thành phố thuộc tỉnh Hồ Bắc, nhưng về địa kinh tế, nó nằm trong quỹ đạo vận hành của “siêu đô thị” Vũ Hán. Các công bố của địa phương và các bản mô tả dự án quốc tế đều nhấn mạnh ý tưởng: Ezhou Huahu không tách rời trung tâm đô thị - công nghiệp - dịch vụ của Vũ Hán, mà đóng vai trò “đôi cánh” vận tải tốc độ cao cho vùng trung tâm Trung Quốc.

Nhìn từ góc độ “công nghiệp hóa logistics”, trung tâm đô thị (Vũ Hán) có thể được xem là nơi tập trung quyết định, tài chính, công nghệ, tiêu dùng; còn Ezhou là nơi “đóng gói vận hành” - tức biến mọi dòng hàng thành một chu trình có thể đo đếm theo phút/giờ. Từ đó mới hình thành khái niệm mà nhiều địa phương Trung Quốc đang theo đuổi: cụm logistics - công nghệ - tài chính, nơi logistics không chỉ là dịch vụ “đi kèm” mà là nền tảng tăng trưởng.

Khi doanh nghiệp kéo cả hệ sinh thái về sân bay

Một trong những điểm khác biệt mang tính “cấu trúc” của Ezhou Huahu là vai trò trung tâm của SF Express và SF Airlines. Thông tin từ SF Airlines cho thấy tuyến quốc tế đầu tiên “Ezhou–Liège” được khai trương ngày 1/4/2023 bằng máy bay chở hàng B747-400ERF, chở khoảng 105 tấn hàng – được xem là cột mốc mở cánh cửa quốc tế của hub này.

Ở tầng chính sách – đầu tư, cách “đóng gói” hệ sinh thái của Ezhou Huahu càng rõ khi nhìn vào các dự án logistics bonded/FTZ liền kề sân bay. Tháng 11/2024, Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng châu Á (AIIB) công bố khoản tài trợ 400 triệu USD cho dự án phát triển khu logistics bonded cạnh Ezhou Huahu, mô tả đây là “Asia’s first dedicated freight airport” và khu bonded sẽ tích hợp chức năng thông quan, kho ngoại quan, dịch vụ thương mại - vận tải và các hạ tầng “xanh, thông minh”.
Song song, tài liệu dự án của AIIB nêu rõ quy mô 134,9 ha cho khu bonded logistics park, được định vị như một “Comprehensive Bonded Zone” có khả năng hỗ trợ thông quan và logistics quốc tế ngay cạnh sân bay.

Nói cách khác: Ezhou Huahu không đứng một mình. Nó được “đệm” bằng một lớp hạ tầng thương mại - thông quan - kho vận. Đây là phần mà các hub hàng hóa mạnh trên thế giới đều coi là điều kiện đủ: đường băng cho máy bay và “đường băng mặt đất” cho container, kiện hàng, dữ liệu và quy trình.

“Con đường tơ lụa trên không”: từ tuyến Liège đến mạng bay đa châu lục và cuộc đua giành thời gian

Nếu coi “Con đường tơ lụa trên không” là ẩn dụ, thì cốt lõi của ẩn dụ này là: giành lợi thế bằng thời gian giao hàng. Với những nhóm hàng giá trị cao, nhạy thời gian (điện tử, linh kiện, dược phẩm, chuyển phát nhanh, e-commerce), chậm 24-48 giờ có thể đồng nghĩa với mất đơn hàng hoặc tăng tồn kho. Vì vậy, một hub hàng hóa kiểu Ezhou Huahu có thể được đọc như nỗ lực “chuẩn hóa tốc độ”: đưa logistics hàng không vào vai trò nền tảng cho kinh tế số.

Các kênh thông tin chính thống của Hồ Bắc cho thấy địa phương tổ chức “Hubei International Logistics Summit & Ezhou Huahu Airport Promotional Event” (18/4/2023) với trọng tâm là xây Ezhou Huahu thành “world-class air cargo hub”, đồng thời ghi nhận 17 dự án được ký kết trị giá hơn 20 tỷ NDT tập trung vào logistics hàng không, năng lượng mới và điện tử thông tin. Đây là chi tiết quan trọng vì nó xác nhận “tầm dự án”: không chỉ hàng không, mà là một chuỗi đầu tư công nghiệp – logistics đi cùng.

Ở tầng vận hành tuyến quốc tế, ngoài thông tin SF Airlines công bố trực tiếp về chuyến Ezhou-Liège, cổng thông tin Chính phủ Trung Quốc (bản tiếng Anh) cũng cho biết hub này bắt đầu hoạt động quốc tế từ tháng 4/2023 và đến giữa năm 2024 đã có 18 tuyến quốc tế bên cạnh mạng nội địa, với tổng thông lượng quốc tế tích lũy vượt 100.000 tấn tại thời điểm đưa tin. Các dữ liệu này cho thấy Ezhou Huahu đi theo quỹ đạo quen thuộc của một hub: mở tuyến “neo” (anchor route), tăng độ tin cậy vận hành, rồi mở rộng mạng theo nhu cầu hàng.

Để đặt Ezhou vào bức tranh ngành, có thể đối chiếu với các báo cáo thống kê của cơ quan hàng không Trung Quốc (CAAC): năm 2024, toàn ngành vận chuyển khoảng 8,9816 triệu tấn hàng hóa và bưu kiện, tăng 22,1% so với năm trước; riêng quốc tế tăng mạnh. Dù CAAC không nhằm mô tả riêng Ezhou, số liệu này phản ánh “gió thuận” cho các hub hàng hóa mới: nhu cầu cargo và mail đang phục hồi/tăng trưởng, đặc biệt ở mảng quốc tế.

Ezhou Huahu không chỉ là “một sân bay”, mà là mô hình cạnh tranh chuỗi cung ứng cấp quốc gia

Ở Ezhou Huahu, điều đáng quan sát nhất là cách Trung Quốc “đóng gói” năng lực logistics hàng không thành một cấu trúc có thể mở rộng: hub vận tải + khu bonded/FTZ + phân loại e-commerce + kết nối mặt đất + mạng bay quốc tế. Các thông tin từ AIIB và các công bố địa phương giúp xác nhận mô hình này không dừng ở tham vọng truyền thông, mà đi kèm nguồn lực và thiết kế thể chế.

Với Việt Nam và khu vực ASEAN, Ezhou Huahu gợi ra một câu hỏi chiến lược: nếu các hub hàng hóa mới nổi lên theo mô hình “hệ sinh thái tích hợp”, vai trò của các điểm trung chuyển và cửa ngõ khu vực sẽ dịch chuyển thế nào? Và quan trọng hơn: ai sẽ nắm lợi thế khi thương mại điện tử xuyên biên giới ngày càng coi “tốc độ giao hàng” là một tiêu chuẩn cạnh tranh?