Giữa màu xanh của biển trời và những ký ức lịch sử thiêng liêng nơi Côn Đảo, có một loại đặc sản bình dị nhưng mang trong mình câu chuyện rất riêng: hạt bàng Côn Đảo. Không chỉ là món quà du lịch quen thuộc, hạt bàng hôm nay đang mở ra một hướng đi đáng chú ý về phát triển kinh tế địa phương, du lịch trải nghiệm và xây dựng chuỗi giá trị nông sản đặc hữu theo hướng bền vững.
Từ những cây bàng mọc ven đường, trong sân trường, quanh các di tích lịch sử hay dọc các bãi biển đầy nắng gió, người dân Côn Đảo đã biết tận dụng nguồn “lộc trời” này để tạo nên sản phẩm mang đậm dấu ấn địa phương. Theo thời gian, hạt bàng không còn đơn thuần là món ăn dân dã mà dần trở thành một phần trong bản sắc văn hóa – ẩm thực của vùng đất từng được xem là “địa ngục trần gian”.
Trong ký ức của nhiều người dân địa phương, cây bàng từng gắn liền với cuộc sống của các tù nhân cách mạng năm xưa. Giữa những tháng ngày khắc nghiệt nơi lao tù, cây bàng vẫn xanh tốt, bền bỉ trước nắng gió biển khơi như biểu tượng cho tinh thần kiên cường và ý chí không khuất phục của con người Việt Nam. Chính vì vậy, hạt bàng Côn Đảo không chỉ mang giá trị thương mại mà còn chứa đựng chiều sâu lịch sử, văn hóa và cảm xúc đặc biệt.
Từ món ăn dân dã đến sản phẩm OCOP đầu tiên của Côn Đảo
Một trong những dấu ấn quan trọng trong hành trình nâng tầm giá trị hạt bàng Côn Đảo chính là sự ra đời của sản phẩm OCOP 3 sao đầu tiên tại địa phương – “Bánh quy hạt bàng HANI BAKERY” của anh Nguyễn Hoài Hận.
Theo thông tin từ Cổng thông tin điện tử huyện Côn Đảo cũ (nay là Đặc khu Côn Đảo), năm 2023 sản phẩm bánh quy hạt bàng của HANI BAKERY đã chính thức được công nhận OCOP 3 sao, trở thành sản phẩm OCOP đầu tiên của Côn Đảo. Đây không chỉ là niềm tự hào của một cơ sở sản xuất địa phương mà còn mở ra hướng đi mới cho việc phát triển các sản vật bản địa theo hướng chuyên nghiệp, bài bản và có giá trị gia tăng cao.
Xuất phát từ tình yêu với đặc sản quê hương, anh Nguyễn Hoài Hận đã nghiên cứu đưa hạt bàng – vốn quen thuộc dưới dạng rang muối hay làm mứt – trở thành nguyên liệu chính cho dòng bánh quy phục vụ du khách. Điểm đặc biệt của sản phẩm là hạt bàng được xay nhuyễn, kết hợp cùng bơ, trứng, bột và các nguyên liệu tự nhiên khác để tạo nên hương vị thơm béo đặc trưng nhưng vẫn giữ được vị bùi rất riêng của hạt bàng Côn Đảo.
Điều đáng ghi nhận là dù đầu tư máy móc và cải tiến bao bì theo hướng hiện đại, HANI BAKERY vẫn duy trì phương pháp sản xuất thủ công trong nhiều công đoạn quan trọng nhằm giữ nguyên hương vị truyền thống. Hiện nay, cơ sở đã phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm từ hạt bàng như bánh quy vị truyền thống, socola, mứt hạt bàng và đang tiếp tục nghiên cứu thêm các sản phẩm mới để mở rộng chuỗi giá trị đặc sản địa phương.
Sau hơn 5 năm phát triển, HANI BAKERY hiện đã mở rộng quy mô với nhiều điểm bán tại Côn Đảo, sản lượng tiêu thụ tăng mạnh so với thời điểm khởi nghiệp. Thành công của mô hình này cho thấy tiềm năng rất lớn trong việc nâng cấp tài nguyên bản địa thành sản phẩm OCOP gắn với du lịch, văn hóa và kinh tế xanh.
Kết nối hệ sinh thái để phát triển bền vững
Trao đổi với ông Châu Minh Chinh – Chủ tịch GREEN HCM-SME, đại diện cơ sở HANI BAKERY cho biết đơn vị mong muốn được tham gia vào hệ sinh thái doanh nghiệp nông nghiệp – thực phẩm – sức khỏe xanh để mở rộng kết nối, học hỏi kinh nghiệm quản trị, xúc tiến thương mại và phát triển thị trường theo hướng bền vững.
Nhiều sản phẩm địa phương hiện nay có chất lượng rất tốt nhưng còn hạn chế ở tư duy chuỗi giá trị, năng lực truyền thông thương hiệu, thương mại điện tử và khả năng kết nối thị trường. Nếu được hỗ trợ đúng hướng, các sản phẩm đặc sản như hạt bàng Côn Đảo hoàn toàn có thể phát triển theo mô hình “đặc sản văn hóa – du lịch – kinh tế xanh”, thay vì chỉ dừng lại ở quy mô quà lưu niệm địa phương. - Ông Châu Minh Chinh
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến thực phẩm tự nhiên, sản phẩm bản địa và câu chuyện phía sau sản phẩm, thì những đặc sản như hạt bàng Côn Đảo có lợi thế rất lớn. Điều quan trọng là cần xây dựng được hệ sinh thái liên kết giữa sản xuất – chế biến – truyền thông – logistics – thương mại điện tử – du lịch trải nghiệm để nâng cao giá trị toàn chuỗi.
Chuỗi cung ứng hạt bàng còn nhiều dư địa phát triển
Hiện nay, chuỗi cung ứng hạt bàng tại Côn Đảo chủ yếu dựa trên mô hình hộ gia đình nhỏ lẻ. Người dân đi nhặt quả bàng rụng vào mùa chín, thường kéo dài từ tháng 6 đến tháng 10 hằng năm. Sau đó, quả được phơi khô, tách vỏ lấy nhân rồi rang chế biến thành nhiều sản phẩm như hạt rang muối, hạt rang bơ hoặc mứt hạt bàng.
Theo khảo sát địa phương, phần lớn các công đoạn vẫn thực hiện thủ công. Tỷ lệ lao động nữ tham gia thu gom và sơ chế chiếm khoảng 70%. Công đoạn tách vỏ hạt khá vất vả do chưa có thiết bị chuyên dụng phù hợp với quy mô hộ gia đình. Năng suất tách nhân chỉ đạt khoảng 1–2kg/giờ lao động.
Khoảng 95% cơ sở chế biến hiện vẫn hoạt động theo phương thức thủ công truyền thống. Điều này giúp giữ được hương vị riêng của đặc sản địa phương nhưng đồng thời cũng tạo ra nhiều hạn chế về năng suất, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, khả năng bảo quản và mở rộng thị trường.
Ở góc nhìn logistics và chuỗi giá trị, hạt bàng Côn Đảo đang tồn tại “điểm nghẽn” điển hình của nhiều sản phẩm OCOP địa phương: sản phẩm tốt nhưng chuỗi cung ứng chưa hoàn chỉnh.
Hiện đầu ra chủ yếu vẫn phụ thuộc vào khách du lịch mua trực tiếp. Khoảng 60% sản lượng tiêu thụ qua các cửa hàng đặc sản và quà lưu niệm, 30% bán tại chợ địa phương, trong khi kênh online chỉ chiếm khoảng 10%, chủ yếu thông qua Facebook hoặc Zalo cá nhân. Điều này khiến thị trường thiếu tính ổn định và phụ thuộc mạnh vào mùa du lịch.
Đặc sản nhỏ nhưng có thể tạo ra chuỗi giá trị lớn
Theo góc nhìn về chuỗi giá trị, hạt bàng Côn Đảo vẫn chưa khai thác hiệu quả các hoạt động tạo giá trị gia tăng như thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, bao bì, marketing số hay dịch vụ khách hàng.
Tuy nhiên, đây cũng chính là cơ hội lớn. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sản phẩm xanh, tự nhiên, giàu bản sắc địa phương và có câu chuyện văn hóa đi kèm, hạt bàng Côn Đảo hoàn toàn có thể trở thành dòng đặc sản cao cấp nếu được đầu tư bài bản.
Một hạt bàng nhỏ bé nhưng hoàn toàn có thể mở ra một chuỗi giá trị lớn nếu được tổ chức đúng cách, kể đúng câu chuyện và kết nối đúng hệ sinh thái phát triển bền vững.
.png "Business Tour LET-a CeMAT ASIA 2026: Chiến lược \"Đi đúng - Gặp đúng\" dành cho lãnh đạo doanh nghiệp")
