(Vietnam Logistics Review) Sắc xuân đã ngập tràn trên khắp quê hương. Chúng tôi men theo sông Thị Vải tận hưởng từng luồng gió trong lành thổi về. Không gian xuân nơi đây thật là mát mẻ. Suốt chiều dài tuyến sông, tàu bè vẫn nhộn nhịp làm hàng cho những chuyến tàu mang gửi mùa xuân đi khắp 5 châu.
Chưa như kỳ vọng
Sau nhiều lần tham quan vùng sông Thị Vải, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, hệ thống luồng, cảng dọc tuyến Cái Mép - Thị Vải giúp tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu (BR-VT) có nhiều ưu thế vượt trội so với các địa phương khác về khai thác logistics trong tăng trưởng kinh tế. Đặc biệt là hệ thống các cảng nơi đây đóng vai trò trung tâm trung chuyển container quốc tế, bởi vì nằm gần các tuyến hàng hải quốc tế, kết nối châu Á, châu Âu, châu Mỹ. Bên cạnh đó, tuyến luồng ở khu vực Cái Mép - Thị Vải được thiên nhiên ưu đãi nhất Việt Nam (VN), với độ sâu tự nhiên lên tới -14 đến -15m và mức bồi lấp thấp.
Còn nhớ trước đây, liên tục trong ba năm, từ 2007 - 2010, cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải ở BR-VT chứng kiến hàng loạt các tập đoàn hàng hải, hãng tàu lớn của thế giới và nhà đầu tư trong nước lần lượt đầu tư các cảng container dọc tuyến luồng Cái Mép - Thị Vải như cảng SP-PSA, SITV, TCCT, TCIT, CMIT, SSIT, TCTT, Tân Cảng - Cái Mép,... với tổng công suất gần 7 triệu TEU/năm. Đây là một bức tranh sống động về hoạt động dịch vụ cảng, hậu cần logistics phục vụ nhu cầu xuất nhập khẩu (XNK) trong giai đoạn này.
Năm 2009 trở về trước, hàng hóa tắc nghẽn tại cảng rất nhiều, làm cho nhiều doanh nghiệp (DN) khốn khổ. Nhiều chuyên gia nhận định, đây là cơ hội lớn cho việc đầu tư cảng mới. Bởi lúc đó, hàng nhiều, cảng thiếu khiến việc xuất - nhập hàng tốn khá nhiều thời gian và chi phí. Tuy nhiên, sau giai đoạn ồ ạt xây dựng cảng mới không theo quy hoạch, thiếu khoa học, không xây dựng chiến lược phát triển chung của ngành, thêm vào đó là khủng hoảng kinh tế thế giới bùng phát, đã làm cho hoạt động kinh doanh cảng biển gặp khó khăn. Do đó, dịch vụ logistics cũng bị lực cản khá lớn này làm trì hoãn sự phát triển.
Hiện nay, hoạt động hệ thống cảng biển khu vực Cái Mép – Thị Vải đã có những tín hiệu tích cực. Hàng tuần có 20 chuyến tàu mẹ (sức chở từ 14 đến 16 ngàn TEU) vào làm hàng tại Cái Mép. Bên cạnh đó là sự kiện tàu du lịch ngày càng nhiều, cũng làm tăng trưởng mạnh khối dịch vụ du lịch. Năm 2016 đã có 66 tàu du lịch quốc tế cập cảng, với 160 ngàn lượt hành khách. Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải tăng trưởng gần 50%. Năm 2016, lượng hàng hóa thông qua cụm cảng Cái Mép - Thị Vải đạt 2,01 triệu TEU (tăng 49% so với cùng kỳ). Trong đó, lượt tàu nước ngoài vào làm hàng tại cụm cảng tăng 23% so với cùng kỳ năm 2015, với 7.754 lượt tàu.
Theo quy hoạch phát triển cảng biển VN đến năm 2030, hệ thống cảng biển TP. Hồ Chí Minh, BR-VT, Đồng Nai được xếp chung là cụm cảng biển số 5. Nhiều chủ hãng tàu cho biết, cụm cảng Cái Mép là một trong những khu vực quan trọng nhất đối với họ. Họ hy vọng sẽ là “chiếc cầu” khổng lồ giữa đại dương, nhằm kết nối giữa cụm cảng Cái Mép với các cảng Bắc Âu và sẽ đưa các tàu container siêu lớn có sức chứa 14.000TEU vào phục vụ, đây là loại tàu lớn nhất cập cảng VN, đưa nơi này là địa phương cảng thứ ba trong khu vực sau Singapore và Malaysia có khả năng làm hàng cho tàu kích cỡ này. Số liệu thống kê cho thấy, doanh thu vận tải, kho bãi và dịch vụ hỗ trợ vận tải năm 2016 giảm 19,74% so với năm 2015 (riêng dịch vụ cảng tăng 18,44%). Doanh thu dịch vụ lưu trú tăng 12,14% và doanh thu dịch vụ du lịch lữ hành tăng 13,62%. Đây là con số khá ấn tượng. |
Năm 2016 là năm đầu tiên sau 6 năm hoạt động khai thác cảng, cảng quốc tế Tân Cảng - Cái Mép (TCIT) chính thức vượt mốc 1 triệu TEU, sản lượng tăng gấp 4 lần so với năm đầu tiên đi vào hoạt động. Tại cảng quốc tế Cái Mép (CMIT), trong năm 2016 sản lượng hàng thông qua cảng tăng 80% so với cùng kỳ năm 2015. Bên cạnh đó là cảng Tân Cảng – Cái Mép. Dù chỉ vừa đi vào hoạt động 3 năm, nhưng cảng TCTT đã liên tục tạo được những dấu ấn trên thị trường. Cảng TCTT không chỉ cung cấp dịch vụ cho các tuyến biển xa cho các hãng tàu, mà còn là điểm đến tin cậy cho các tuyến biển gần như tuyến Nội Á và tuyến đi Ấn Độ.
Mặc dù cảng biển đã phục hồi, thế nhưng so với công suất của cụm cảng thì lượng hàng xuất khẩu về cụm cảng vẫn còn thấp, chỉ đạt khoảng 30% công suất thiết kế của 7 cảng container (6,8 triệu TEU). Nguyên nhân thì có nhiều, nhưng tác động chủ yếu là việc kết nối hạ tầng vẫn còn yếu, tính liên kết vùng chưa cao. Thêm một vấn đề nữa là vẫn còn sự giành giật thị phần hàng hóa của các cảng trong khu vực. Điều dễ nhận thấy là cụm cảng Cái Mép thiếu hàng do TP. Hồ Chí Minh vẫn chưa chịu “buông” cho hàng xuất khẩu trực tiếp đi châu Âu, châu Mỹ về Cái Mép.
Giải pháp
Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải hiện là cụm cảng duy nhất ở VN có các chuyến tàu mẹ chở container đi thẳng châu Âu, châu Mỹ mà không phải trung chuyển qua nước thứ ba. Hàng tuần có 20 chuyến tàu mẹ với kích cỡ trên 80.000DWT, trong đó có 2 chuyến có kích cỡ trên 160.000DWT. Đây là một trong những tàu container lớn nhất thế giới và cũng là cỡ tàu lớn nhất từng cập cảng VN.
Điều bất hợp lý khiến cụm cảng Cái Mép - Thị Vải không thu hút nguồn hàng chính là việc thiếu các cảng cạn (ICD), vì gần 40 depot container rỗng lại tập trung xung quanh khu vực cảng TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, trong khi hàng muốn đóng container xuất khẩu cần phải có vỏ container đưa về kho đóng hàng. Cũng do thiếu depot container rỗng nên chi phí vận chuyển hàng hóa về Cái Mép - Thị Vải rất cao, vì các DN vận tải phải chạy xoay vòng về các depot container rỗng tại TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương rồi mới về Cái Mép - Thị Vải. Các giải pháp thực hiện trong thời gian qua chưa giải quyết được phần gốc của vấn đề, đó là cơ chế vĩ mô điều tiết hàng hóa vẫn chưa làm được. Vì vậy cần phải phân luồng hàng hóa để không chỉ phát huy vai trò to lớn của hệ thống cảng Cái Mép - Thị Vải mà còn cho cả hệ thống nhóm cảng khu vực số 5.
Các chuyên gia cho rằng, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải không hướng vào cạnh tranh nội địa mà phải cạnh tranh được với cảng quốc tế ở Singapore, Hồng Kông, bởi đây là cụm cảng nước sâu duy nhất cả nước, lý tưởng trong khu vực, có khả năng đón những con tàu từ 18-20 ngàn TEU. Bộ GT-VT đã giao Cục Hàng hải VN triển khai đề án tổng thể nghiên cứu luồng Cái Mép - Thị Vải, trên cơ sở đó sẽ phân kỳ đầu tư để có hệ thống luồng lạch ngày càng tốt hơn.
Hệ thống cảng Cái Mép là cụm cảng duy nhất ở VN bảo đảm các yêu cầu để tiếp nhận tàu siêu lớn trên 160 ngàn tấn cùng khả năng bốc dỡ hàng chuyên nghiệp, đạt chuẩn mực quốc tế. Việc tiếp nhận thành công tàu CSCL Star, Millau hồi tháng 4.2016, đã chứng minh cho các hãng tàu quốc tế rằng, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải có thể đón tiếp, cung cấp dịch vụ rất tốt, thuận tiện, an toàn cho các tàu trọng tải lớn. Do vậy, phát triển cụm cảng Cái Mép - Thị Vải là cảng trung chuyển quốc tế sẽ mang lại lợi thế cho cả nước chứ không riêng gì BR-VT.
Tôi tin rằng sẽ có ngày càng nhiều tuyến tàu dịch vụ vận tải quốc tế cập cảng Cái Mép - Thị Vải và cơ hội kinh doanh cho cụm cảng trong tương lai sẽ lớn hơn. Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế, nếu hàng hóa XNK được xếp dỡ tại cảng nước sâu khu vực Thị Vải - Cái Mép, không phải chuyển tải tại các cảng nước ngoài, hàng năm GDP của nước ta sẽ tăng thêm 2,25 tỷ USD. Nhưng để giải quyết vấn đề trên, VN cần có những giải pháp thực hiện nhanh chóng. Trước mắt phải thực hiện nhanh việc kết nối đường bộ từ các tỉnh khu vực Tây Nam bộ đến Cái Mép - Thị Vải, kết nối các vùng lân cận khu vực Cái Mép như Biên Hòa, Long Thành, Nhơn Trạch. Nâng cấp các tuyến đường thủy nội địa để tăng khả năng và công suất vận tải sà lan, đường thủy nội địa tới TP. Hồ Chí Minh, ĐBSCL, Campuchia…
Hiện tại, hệ thống đường giao thông kết nối nội vùng mới chỉ có đường 965 kết nối với quốc lộ 51 và một vài tuyến trục khu công nghiệp. Đường Phước Hòa - Cái Mép và đường 991B mới chỉ có kế hoạch triển khai xây dựng nhưng đang gặp khó khăn về vốn. Do vậy, trước mắt cần hoàn thiện đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải và cầu Phước An. Thực hiện nhanh việc này sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong vận chuyển hàng hóa container bằng đường bộ. Đồng thời, với việc cải thiện tuyến vận tải đường sông, trong đó có sông Đồng Tranh sẽ rút ngắn khoảng cách vận tải từ TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai tới Cái Mép.
Chia tay bến cảng trong nắng chiều xuân ấm áp, chúng tôi nhìn những con tàu đang hối hả bốc dỡ, giao nhận hàng hóa mà hy vọng cho ngày mai nơi này hệ thống dịch vụ logistics sẽ được gắn kết, hiện đại, phát triển đi lên cùng với những mùa xuân đất nước.
